English - پښتو

سفرنامه یک خبرنگار افغان از ماجراهای تلخ سفر قاچاقی به اروپا

۱۲ ثور ۱۳۹۴

یک خبرنگار افغان که به خاطر مشکلات امنیتی در آلمان پناه جسته، خاطراتش را از مسیر طولانی و پرماجرای سفرش از طریق زمین به این قاره نگاشته است.

قاره‌ای سبز، رویای همیشه دست نیافتنی نسل‌های است که خودشان را نسل سوخته می‌نامند. برای فرار از افغانستان دلایل زیادی نیاز نیست؛ همین که تصور کنید افغانستان در بیش از سه دهه اخیر بیشر از دو میلیون کشته و زخمی و میلیون‌ها آواره داشته کفایت می‌کند..

مسیر رفتن به اروپا برای من و همراهانم از پیچ و خم نیمروز افغانستان با سیستان و بلوچستان ایران آغاز شد. با دلهره و اضطراب در قلمرو همسایه غربی، در بیابانی بی‌سروپا حرکت می‌کردیم و دلهره داشتیم که مبادا در آغاز راه ماموری بر ما شکلیک کند.

تراژیدی این مرگ خاموش تنها به گذشتن از مرز سیستان و بلوچستان نیست و هفت خوان رستم به هفتاد خوان سپاه و پولیس ایران عوض شده است. تا رسیدن به شهر تبریز، همه به این امید رسیدن به ارومیه و گذشتن از مرز ایران به سوی ترکیه و عبور از اولین پله به سوی اروپا بودند.

در مرز میان ایران و ترکیه، تا چشم کار می‌کند تپه است. در افق‌های دور سربازانی را می‌بینی که به اطراف نگاه می‌کنند و آماده شلیک‌اند. باید شانس داشته باشی که قاچاقبر انسان که تو را از مرز رد می‌کند، با آن‌ها زد و بندی داشته باشد

قاچاقبران کوچک و بزرگ

در مسیر راه اختیار راه رفتنت هم دست قاچاقبر است. جایی که یک چوپان خدمه راه بلد به شما فحش ناموس و وجدان می‌دهد و شما باید بله قربان بگوئید تا به روحیه نازک راه بلدتان بر نخورد و برایتان مشکلی ایجاد نکند.

حوالی نیمه‌های شب بود که پس از ساعت‌ها پیاده روی در حاشیه رودخانه و پنهان شدن در کنار تپه‌های منتهی به خیابان گمرک مرزی ترکیه (تن‌ها نشانی قاچاقبران ایرانی) متوجه چراغ‌های موتری شدیم که به سرعت طول خیابان را به سمت ما می‌پیمود.

با اشاره راه بلد به سرعت سوار شدیم و پس از دو ساعت به روستایی رسیدیم که نمی‌دانستم کجاست. با بد‌ترین شیوه ممکن ما را به داخل اتاقی فرستادند که ۳۰ تا ۴۰ نفر در تاریکی اتاقی ۳ در ۴ به حالت نیمه نشسته منتظر مرحله بعدی بودند که همه از آن بی‌خبر بودیم.

چند دقیقه‌ای از طلوع صبح نگذشته بود که با داد و بیداد چند نفر که به زبان اردو و پشتو کمک می‌خواستند، بیدار شدم و بالای سرم مردی را دیدم که تفنگچه به دست از من خواست ۶۰ یورو برای خرید سیم کارت بدهم. می‌خواست به صرافی زنپ بزنم تا پول را آزاد کند. طبیعی بود که واکنش من منفی بود. با خونسردی و به انگلیسی گفتم که پول سیم کارت را قاچاقبر ایرانی از من ۱۵۰ هزار تومان گرفته است، اسلحه‌اش را به طرفم نشانه گرفت و به فارسی گفت مجبوری!

سرو صدا همچنان ادامه داشت تا اینکه از دیگر مسافران خسته‌تر از خودم شنیدم که این چند نفر کسانی هستند که قاچاقبر ایرانی پول انتقال آنان به استانبول را نداده و حالا قاچاقبر ترک هر روز صبح آن‌ها را لت و کوب می کردند. می‌گفتند یکی هم چند روز پیش زیر لت و کوب جان باخته است.

به یکی از دوستانم در هرات زنگ زدم و رمز پول را برایش گفتم تا با صراف هماهنگ کند. چند ساعت بعد نامه‌هایی برای ما دادند که ظاهرا نامه جعل شده نمایندگی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان ترکیه بود.

سپس با بس به سمت استانبول حرکت کردیم. چند ساعت بعد جلوی یک رستورانت همه ما را پیاده کردند و سمت رستورانت رفتیم، بدون پرسان اینکه چه غذایی می‌خوریم، مقداری غذا جلویمان گذاشته شد و هنوز تمام نشده بود، به زور برای هر بشقاب غذا ۲۰ یورو از ما گرفتند. کسانی که نداشتند و یا ندادند به شدت از سوی صاحب رستوانت و گارسون‌ها جلوی چشم مردمی که انگار برای تماشای لت و کوب مهاجران به آن رستوان آمده بودند لت و کوب می‌شدند.

خوابگاه‌های وحشت

۲۴ ساعت پس از حرکت به تابلویی رسیدیم که رسیدنمان به استانبول را خوش آمد می‌گفت. ذوق رسیدن و دیدن دخترکان بلوند نیمه برهنه خواب و خستگی را از بین برده بود.

با هماهنگی قبلی به خوابگاهی انتقال داده شدیم که قاچاقبران تدارک دیده بودند. آنجا اوضاع بهتر به نظر می‌رسید، ولی هرچه به غروب نزدیک‌تر می‌شد ماجرا تلخ‌تر می‌شد.

تعداد افراد بیشتر از گنجایش بود و همه در اتاقکی تاریک بدون پنجره نشسته بودیم. غذا خوردن با پول و میل خودمان بود، اما رفتن به تشناب/دستشویی هر ۲۴ ساعت فقط دو بار با اجازه نگهبان ممکن بود. هر سه روز یک بار اجازه استفاده از حمام بدون دوش و آب گرم را داشتیم. کم از کم با تمام توان و انرژی باید یک ماه را در چنین وضعیتی پشت سپری می‌کردیم.

گیم، بازی وحشت

به محض آماده شدن گیم (اصطلاح قاچاقبران انسان برای عبور مرزی) در موتری که ظرفیت ده نفر را داشت، چهل زن و مرد را سوار کردند. زنی حامله و خانمی با طفل شش ماهه‌اش که در‌‌ همان ابتدای راه همواره می‌گفت: «غلط کردم خدایا».

کسانی که خوشبخت باشند، فقط سه بار این مسیر ۱۸ ساعته را در چنین وضعیتی تجربه می‌کنند تا بتوانند از مرز آبی ترکیه به یونان بروند.

هوا به شدت گرم بود و وضع داخل مو‌تر کشنده بود. تشنگی مجالمان را بریده بود. پس از جر و بحث راننده برای خریدن مو‌تر را متوقف کرد و برای دو بوتل آب معدنی ۲۵ یورو از ما پول گرفت. فضا متشنج بود. به خاطر تشنگی میان چند فلسطینی، سوریایی و افغان نزاع لفظی شد.

پس از ۱۸ ساعت تحمل این فشار به نیزارهای نزدیک رودخانه رسیدیم؛ جایی که قایق بادی ۹ متره با کپتانی که اولین بار بود قایق می‌راند در انتظارمان بود.

حوالی ساعت ۴ صبح به نقطه حرکت رسیدیم، اما خبری به شدت ناراحت کننده به ما دادند. پیش از ما دو قایق کوچک بادی با ۷۰ سرنشین غرق شده بودند و گشت ساحلی منطقه را تحت کنترول داشت.

مجبور به بازگشت شدیم، چون اگر در‌‌ همان لحظه راننده و یا یکی از قاچقبرانی که در این مو‌تر مسافر داشت ما را به پولیس می‌فروخت، تازه بیچاره گی‌هایمان شروع می‌شد و چند ماهی باید روانه زندان ترکیه می‌شدیم. خیلی اتفاق افتاده که قاچاقبران صد‌ها مهاجر بدبخت را به زندان فرستاده و ماه‌ها با پول آنان که در صرافی خوابیده تجارت کرده‌اند.

آن شب به هر بدبختی که بود راننده را وادار کردیم ما را به یک هوتل نزدیک ببرد. یک خانم افغان که ۹ ماهه حامله بود با همسرش و من با یکی از همشهریان هراتی با التماس صاحب هوتل را راضی ساختیم که برایمان اتاق بدهد.

در انتظار پولیس

پس از روز‌ها انتظار در استانبول با قاچاقبر دیگری هماهنگ کردیم و دوباره به‌‌ همان بدبختی به نقطه مرزی رسیدیم. قرار بود با قایق تیزپر ما را در بدل ۲۵۰۰ یورو به خاک یونان برساند.

حاجی (نام قاچقبر) که ما را تا نقطه انداخت رسانده بود، به زور چاقو و به بهانه سنگین شدن قایق بکس و لوازم زیادی را از مسافران گرفت. یکی هم من بودم. در تاریکی وحشتناک دریا به سوی چراغ‌هایی حرکت کردیم که مطمئن نبودیم یونان است.

در روشنایی صبح به جزیره‌ای رسیدم. قایقران که تازه متوجه شده بودم جوانی حدودا ۱۶ یا ۱۷ ساله است، خودش را از قایق پایین انداخت و با هیجان به ما گفت به خشکه بروید.

دو ساعتی پیاده رفتیم تا به اولین آبادی رسیدیم. آنجا مطابق با برنامه‌ای که برایمان طرح ریزی شده بود منتظر پولیس بودیم. اولین بار در عمرم بود که منتظر بودم پولیس بیاید و من را دستگیر کند.

برخی از مهاجران به تکرار توسط پولیس در مسیر راه بازداشت می‌شوند و به یونان بازگشتانده می‌شوند.

پذیرایی در زندان

رسیدن به جزیره‌های یونان برای خیلی‌ها رسیدن به اروپاست؛ ولی اروپای جهان سومی، کشوری که به شدت در بحران اقتصادی غرق شده است. مهاجران تازه وارد خوشحال می‌شوند، اما این خوشحالی دیری نمی‌پاید و بد روزی‌ها شروع می‌شوند.

پولیس یونان به محض اینکه رسید، تنها با گفتن «سریع سوار شوید» ما را سوار موتری که شبیه مو‌تر قاچاقبران بود کرد. سربازان خشن یونانی به پناهنده گان ماسک دادند و پس از بررسی کامل وسایل همه را برای انگشت نگاری به صف کشیدند. تنها برخورد انسانی شان در آن لحظه انتقال خانم باردار همراه‌مان به بیمارستان بود. مهاجران سوریایی اولویت داشتند و سپس افغان ها. اینجا فاجعه زمانی رخ می‌دهد که لهجه‌تان ایرانی باشد.

ایرانی‌های افغان

نوبت انگشت نگاری و تحقیقات اولیه من رسید و پولیس خشن در کمتر از دو دقیقه تصمیم گرفت به خاطر لهجه هراتی‌ام هویت مرا ایرانی ثبت کند.

در دفتر ثبت هویت برای برخی‌ها همین کافی بود از میان عکس‌های از خواننده‌ها و سران سیاسی چند نفری را بشناسند. اما من با اینکه فشرده تاریخ افغانستان را برایشان بازگو کردم، باز هم قبول نکردند و تاکید داشتند که من ایرانی هستم!

بلاخره مجبور شدم هویتم را افشا کنم. گفتم: «من خبرنگار هستم. می‌توانید فیسبوک و وب سایت‌های خبری را نگاه کنید.» پولیس با کنایه گفت: «افغان هم فیسبوک را می‌شناسد؟» و من سکوت کردم.

با رئیسشان به زبان یونانی صحبت کرد و به طور معجزه آسایی ورق برگشت. برخوردش کمی محترمانه شد. پا‌هایم در مسیر راه به شدت مجروح شده بود. یکی از پولیس‌های زن که شدت جراحات را دید برایم یک بانداژ و یک سوزن خیاطی آورد تا حداقل خار‌ها را بیرون کنم.

یک شب را در کمپ باز و موقت گذراندیم و فردایش ما را به زندان انتقال دادند. زندان به شدت کثیف بود و کمترین امکانات ممکن را داشت. سه وعده غذا داشتیم با دسر توهین و تحقیر.

اشتنباه کردم که گفتم خبرنگارم، همین باعث شد که ساعت‌ها از من تحقیق کنند. با اینکه کوشش می‌کردم صبور باشم، اما بلاخره صبرم به پایان رسید و گفتم شما حق بازجویی اطلاعاتی از من را ندارید. هر سه پولیسی که غیر یونانی بودند با خنده و خونسردی گفتند «نه این یک صحبت دوستانه است».

آتن جهنم مهاجران

پس از ۱۳ روز زندانی بودن سرانجام حکم آزادی رسید و با یک کشتی غول پیکر و البته با پرداخت پول کرایه به آتن رسیدم. برگه‌ای داده بودند که باید در کمتر از یک ماه خاک یونان را ترک می‌کردم.

در‌‌ همان ساعات اولیه بود که یکی از دوستان همسفر خبر بدی داد. قرار بود برای تشخیص هویت اعضای خانواده‌اش به سردخانه برود. از کنجکاوی با او همراه شدم و به سردخانه رفتم. تمام راه ناله می‌کرد و اشک می‌ریخت.

او تنها عضو باقی مانده خانواده‌اش بود. مادر، پدر، دختر ۱۳ ساله، پسر ۲۰ ساله، پسر ۱۱ ساله و همسرش‌‌ همان شب که به ما خبر رسیده بود ۷۰ نفر در دریا غرق شده‌اند، پیش چشمش غرق شده بودند.

او کمتر از یک ماه منتظر بود تا اجساد خانواده‌اش پیدا شود، ولی متاسفانه تنها جسد پسر ۱۱ ساله‌اش را پس از روز‌ها سرگردانی در دریا، از سواحل یکی از جزیره‌ها گرفته بودند. خودش می‌گفت سرطان داشته و با خانوده‌اش به منظور تداوی به اروپا می‌آمده، خانواده‌ای که می‌گفت قربانی او شدند.

با کوله باری از درد گزارش رویداد را با مبایل فیلمبرداری کردم و جزئیات را به هزار مشکل به یکی از شبکه‌های تلویزیونی افغانستان فرستادم.

پرواز‌های ناکام

در مدت یک ماهی که وقت داشتم دوبار، بار اول با پاسپورت اسرائیلی و بار دوم پاسپورت اتریشی – افغان اقدام به پرواز به سوی آلمان کردم. در هر دو مرحله از سر ناشی‌گری قاچاقبری که هر کدام از پاسپورت‌ها را ۴۰۰۰ یورو برایم فروخته بود در میدان هوایی شناسایی شده و برگشت خوردم.

وقتی از مسیر هوایی نا‌امید شدم، دوباره حس خبرنگاری انگیزه همراه شدن با مسافران پیاده را به من داد و پیاده روی از میان خط قطار آغاز شد. خطر مخفی شدن در لاری‌ها و کشتی‌های باربری زیاد بود و شانس موفق شدن بسیار کم.

سفر زمینی آغاز شد و ساعت‌های متوالی در حرکت بودیم. کودکان و زنان بی‌شماری هم با ما بودند. مسیر نفسگیر و دشوار، هوای سرد و عرق ناشی از پیاده روی در مسیری به شدت سخت و نا‌هموار به همراه ترس و دلهره، تلخ‌ترین تجربه ممکن یک سفر را برایم به ارمغان آورده بود.

قاچقبران، دروغگوهای بزرگ و مورد اعتماد آدم‌های مجبور، برای امیدوار نگه داشتن مسافران، هر ساعت نویدی از آمدن تکسی و یا قطار می‌دادند، در حالی که هرگز خبری نبود.

شب هنگام از مرز یونان وارد خاک مقدونیه شدیم و در میان تاکستان انگور خودمان را مخفی کردیم. شدت سرما به حدی بود که بیشتر همراهان مشکل تنفسی پیدا کرده بودند. شب بعد دوباره در‌‌ همان مسیر در خاک مقدونیه به راه افتادیم و پس از پنج شب پیاده روی و روز خوابیدن در میان درختان و زیر پل‌های عابر پیاده سرانجام غذا و امکانات اولیه‌مان تمام شد. این در حالی بود که قاچاقبر در آتن گفته بود نهایتا ۳ ساعت پیاده روی خواهید داشت.

به ناچار به شاخه‌های درختان پلاستیک بستیم و مقداری آب باران برای خوردن ذخیره کردیم. رسیدن به رودخانه‌های آب شیرین و یا چشمه‌ها آرزویمان شده بود. امکان رفتن به فروشگاه‌های مسیر شهر زیاد بود ولی بیشتر از آن امکان دستگیری توسط پولیس می‌فرت.

خطر غرق شدن کشتی‌های پناهجویان زیاد است. کشتی‌ها ظرفیت کمی دارند و پناهجویان زیاد.

پس از شش شب پیاده روی در خاک مقدونیه، سرانجام به منطقه‌ای نزدیک سکوپیا پایتخت مقدونیه رسیدم. آمادگی‌های اولیه از سوی قاچاقبر گرفته شده بود. قرار بود در گروه‌های چند نفره سوار قطار شویم.

به محض بیرون شدن از مخفی‌گاه‌مان در میان انبوه درختان، پولیس مقدونیه با چراغ دستی به شدت قوی به ما دستور ایست داد. پولیس با برخوردی خشن و غیرانسانی همه را سوار مو‌تر جیپ کرد و پس از ساعت‌ها انتظار، ما را به مرز یونان بازگشتاند و در ده کیلومتری نزدیک‌ترین آبادی پیاده کرد.

شدت باران به حدی بود که زنان همراه ما در گروه را به گریه انداخت و ترس یک مرگ کشنده همه ما را اذیت می‌کرد. سرانجام با آتش زدن لباس و بعضی از امکانات موجود داخل بکس هایمان شب را در ظلمانی‌ترین حالت ممکن به صبح رساندیم.

این اتفاق دوبار دیگر هم به همین حال بوقوع پیوست و هر بار شدت جراحات و بدبختی‌ها از بار پیش بیشتر و بیشتر بود. قاچاقبر داخل خاک یونان هر چند روز یک بار اجازه عبور از مرز را برایمان می‌داد و تمام وقت با نام من شیر جنگلم خوش گذرانی و عیاشی‌های آنچنانی داشت که توضیحشان در این سفرنامه از چهارچوب اخلاق خارج است.

کمتر دختر و یا زن جوانی بود که از گزند او و سایر همراهنش در امان باشد. تلخ‌ترین خاطره ممکن شب بارانی و سردی بود که شدت سرما خواب را از من گرفته بود و صدای زاری و زجه زنی را می‌شنیدم که یقین داشتم به او تجاوز می‌شود.

شب‌ها و روزهای زیادی داخل جنگ مرزی یونان و مقدونیه منتظر فرصتی مناسب بودیم. تمام نقاط عبور و مرور با دوربین‌های پولیس مقدونیه تحت کنترول بود. گذشتن از مرز یک سوی ماجرا بود طی کردن مسیر در داخل خاک مقدونیه بخش دوم ماجرا.

آخرین شب کابوس مقدونیه با خوش شانسی من و شش نفر دیگر که اعضای یک خانواده بودند همراه شده بود. پولیس مقدونیه با هماهنگی پولیس یونان بیش از ۱۰۰ نفر را بازدداشت کرده و به زندان‌های یونان انتقال دادند؛ درست در شبی که گروه ما در کور‌ترین نکته ممکن پنهان شده بودیم. فردای آن روز نیز پولیس مقدونیه با خیالی آسوده‌تر پاسبانی می‌داد و به این گمان که مهاجری در جنگل نیست کنترولش را محدود کرده بود.

با دلهره از مرز گذشتیم و با خوش شانسی و همکاری بشردوستانه راننده یک بس، مسیری را که شب‌ها و روز‌ها پیاده طی کرده بودیم ظرف چند ساعت پیمودیم و وارد سکوپیا شدیم. از آنجا هم یک نواخت به سوی نقطه مرزی که قاچاقبر منتظرمان بود به راه افتادیم.

به روستای نزدیک مرز صربستان که رسیدیم روزنه‌های امیدواری بیشتر شده بود. سرانجام پس از سه شب قاچاقبر ما را پس از ۸ ساعت پیاده روی از مرز صربستان رد کرد و در آنجا به قاچاقچیان صرب سپرد تا به پایتخت این کشور ببرند. برخورد قاچاقبر‌ها به شدت وحشیانه و خشن بود.

در میانه اتوبان ناگهان راننده متوجه پولیس اتوبان شد که سایر همراهان ما را دستگیر کرده بود؛ بدون توجه به علایم ترافیکی و... عرض اتوبان را به سرعت پیمود و در فاصله چند صد متری با پولیس خودش را از مو‌تر به بیرون پرت کرد و به سمت قریه دوید. با هزار بدبختی موفق شدیم مو‌تر حامل مان را متوقف کنیم و پس از ساعت‌ها سرگردانی در مسیر اتوبان خودمان را به پولیس معرفی کردیم.

مرز هنگری

هفت شب را در یک کوره خشت پزی به صبح رساندم. قضیه از این قرار بود که قاچاقبری که در آتن با او صحبت کرده بودم، فراموش کرده بود که من هم از مسافرانش هستم و قرار است خاک هنگری را با ضمانت اینکه توسط پولیس دستگیر نشوم طی کنم.

تن‌ها خوش شانسی من این بود که چند نفر مستند ساز از شبکه‌های داخلی هنگری قصد ساخت فیلم مستندی از مهاجران را داشتند و پس از معرفی شدن با آن‌ها، چند بوتل آب آشامیدنی و چند بسته سوسیس و کالباس برایم آوردند؛ هرچند‌‌ همان شب همه غذایم توسط سایر پناهنده‌های گرسنه چور شد. آن روز‌ها آن خانم خبرنگار و مردی که از یک کلیسا می‌آمدند، کمک زیادی به زنده ماندن من کردند.

شب هفتم پس از هفت ساعت پیاده روی در داخل خاک هنگری سوار موتری بدون چوکی شدم. تنها فارسی زبان در میان سرنشینان بودم. بقیه همه شهروندان سوریه و عراق بودند.

نمی‌دانم چند ساعت بعد راننده تابلوی را به ما نشان داد که نشان می‌داد پایتخت اتریش است.

کنار خیابان همه ما را پیاده کرد و اینجا بود که سرانجام به یک کشور نسبتا خوب اروپایی رسیده بودم. در‌‌ همان ساعت اولیه با همکاری یکی از دوستانم خودرا از خاک اتریش به شهر مونشن آلمان رساندم و سپس به شهر هامبورگ رفته و خودم را به پولیس معرفی کردم.

حالا هم ماه هاست که در شهری دورافتاده در اردوگاه پناهندگان زندگی می‌کنم و نمی‌دانم سرنوشتم چه خواهد شد. هنوز هم نمی‌دانم که زندگی‌ام در آینده چه رنگی خواهد داشت. اگر چه در امنیت هستم و دیگر جانم در خطر نیست، اما کابوس مسیر مهاجرت و ترس از آینده آزارم می‌دهد. منبع دویچه وله

برای دیدن تصاویری از این سفر پر ماجرا به این نشانی بروید

ما را دنبال کنید