English - پښتو

خبرنگار کیست ؟

ساده ترين تعريف: خبرنگار کسی است که به حرفه خبرنگاری مشغول است؛ یعنی خبر و گزارش های خبری را برای چاپ در روزنامه ها، مجله ها و نشريات و یا برای پخش از رادیو، تلویزیون و یا اینترنت گردآوری، انتخاب و ارائه می کند یا بر انجام این کارها نظارت دارد.

خبرنگاران مطبوعاتی، يعنی خبرنگارانی که برای رسانه های چاپی کار می کنند، شامل چند گروه هستند:

نویسندگان: در زمينه های گوناگون می نويسند. اين مطالب از جمله به صورت يادداشت، مقاله، تحليل، نقد و مرور منتشر می شوند؛

خبرنگاران و گزارشگران: معمولا خود، اطلاعات را گردآوری می کنند؛

دبیران سرویس يا دستياران سردبير: مطالبی را که دیگران نوشته اند بررسی، اصلاح و آماده چاپ می کنند؛

گزارشگران و خبرنگاران تخصصی: در مورد موضوع یا زمینه خاصی تخصص دارند؛

سردبیران: تیمی از خبرنگاران نگاران را سرپرستی می کنند.

برای بسیاری، خبرنگاری یک شغل تمام وقت است و تنها منبع درآمد آنان به شمار می آید. اما این شغل در عين حال برای کسانی که به حرفه ديگری مشغولند و هر هفته تنها چند ساعتی را صرف روزنامه نگاری می کنند نيز مناسب است. حتی روزنامه نگارانی هم هستند که به این حرفه، به عنوان يک سرگرمی نگاه می کنند. معمولا چنين روزنامه نگارانی، گزارش هایی را برای روزنامه های محلی تهيه می کنند تا نامشان در بالای مطالبشان چاپ شود!

در برخی از کشورها هرکسی که دلش بخواهد می تواند خود را خبرنگار بنامد. در جاهای دیگر، تنها کسانی روزنامه نگار خوانده می شوند که دوره های درسی مشخصی را به پایان رسانده اند.

 

امروزه بسیاری از رسانه ها دوره های آموزشی ويژه ای برای خبرنگاران خود تدارک می بینند. روزنامه نگاران آينده به طور فزاينده ای نيازمند آن هستند که پس از پايان تحصیلات دانشگاهی، در دوره های تخصصی آموزش روزنامه نگاری نیز شرکت کنند.

کارفرمایان در جست و جوی کسانی هستند که بیش از هرچیز دارای طبعی کنجکاو، علاقه و انرژی باشند و از امور جاری جامعه آگاه باشند. اگر نویسنده خوبی هم باشید دیگر چه بهتر. بیشتر روزنامه نگاران کار خود را به عنوان کارآموز روزنامه نگاری از سطوح پايین و با دستمزد اندک آغاز می کنند.

بهتر است که دوم شویم اما خبر را دقيق بدهيم"

سر جفری کاکس که گاهی از او به عنوان بهترین خبرنگار و برنامه ساز تلویزیونی در بریتانیا یاد می شود، گفته بود که خودش وسواس دقت و صحت دارد. او می گوید:

"مهم ترین وظیفه ای که برای گردآوری اطلاعات دقيق و درست در زندگی ام داشته ام مربوط به زمان جنگ است که افسر ارتش بودم. وظیفه من این بود که هر روز عصر اطلاعات درست درباره مواضع دشمن را در اختیار نظامیانی بگذارم که روز بعد به مصاف آنها می رفتند. صحت اطلاعات من ظرف 24 ساعت به بوته آزمایش گذاشته می شد،گاهی اوقات آزمایشی خونین، که برای من تجربه بزرگ و مهمی بود. من همیشه بر این عقیده بوده و هستم که وظیفه روزنامه نگار همین است. او باید پی به واقعیت های مسلمی ببرد که گويی روز بعد مردم جان خود را بر سر آن به خطر می اندازند."

اگر بخواهید اعتبار خود را حفظ کنيد و قابل اعتماد بمانيد، رعايت دقت و صحت ضروری است. مخاطب شما، اشتباه ها را فراموش نمی کند و آنها را ناديده نمی گيرد. اگراشتباه تکرار شود، مخاطب به تمام گزارش های بعدی، اگرچه اشتباهی هم در آنها نباشد، مظنون می شود.

اشتباه در خبر رسانی می تواند هزينه ای بسيار سنگين، در بر داشته باشد. کسانی که حس کنند اشتباه شما به آنان لطمه زده است، به احتمال زیاد سعی خواهند کرد با توسل به دادگاه این لطمه را جبران کنند و دادگاه هم با آنان همدلی خواهد کرد.

دادگاه ها با کسانی که اشتباه می کنند، مدارا نمی کنند. آنها نمی خواهند توجيه هايی از اين قبيل بشنوند که "آن روز از لحاظ خبری روز شلوغی بود"، یا " آن روز من در تحريريه تنها بودم و نمی دانستم چگونه صحت خبر را قبل از انتشار بررسی کنم".

بی بی سی به کارمندان خود یادآوری می کند که:

"بی بی سی باید دقیق باشد. تحقيق در مورد موضوعاتی که پوشش داده می شود بايد موشکافانه انجام گيرد. ما باید هميشه آماده باشيم که خبر ها را بررسی کنیم، آنها را با منابع ديگر تطبيق دهيم و مقابله کنيم و برای اینکه صحت خبرها تضمین شود با دیگران مشورت کنیم. در صورت امکان ما باید با حضور در محل واقعه، خبر دست اول به دست آوریم. اما اگر امکان نداشت در محل واقعه حضور پيدا کنيد، با کسانی صحبت کنید که آنجا بوده اند."

کدام خبرنگار را تحسین می کنید و چرا؟

یک لحظه به روزنامه نگارانی فکر کنيد که آنها را تحسین می کنید. آنها چه کسانی هستند، و شما چه چیزی را در وجود آنها تحسین می کنید؟

شما احتمالا از میان روزنامه نگاران برجسته، چند نفر را به عنوان الگو انتخاب کرده اید. با اين همه شاید به کار بسیاری از خبرنگاران خرده می گيريد و معتقدید که می توانید بهتر از آنها کار کنید.

در هر حال می توانید با مطالعه سابقه کار روزنامه نگاران ديگر و خواندن آثار آنها چیزهای بسیاری بیاموزید. با دنبال کردن شیوه کار پیشروان این حرفه، به فکرها و الهام های بسیار تازه تری دست خواهید یافت.

آنها از چه شیوه ای استفاده می‌کنند که به نظر شما ارزشمند است؟ چطور می توانید موفقیت آنها را تکرار کنید؟

از چه چیزی در کار آنها خوشتان نمی آید؟ چطور می توانید از اشتباهاتی که آنها کرده اند بپرهیزید؟

آنها از چه چیز این حرفه خوششان می آید و در اين باره که کار روزنامه نگاری چگونه بايد انجام گيرد، چه نظری دارند؟

آیا خبرنگاران خوب، خبرنگار به دنیا می‌آیند یا خوب پرورش پیدا می کنند؟

همه خبرنگاران خوب بدون ترديد ويژگی هايی دارند که آموزش دادن آنها اگر غیر ممکن نباشد، سخت است. خبرنگاران خوب علاوه بر کیفیات دیگر، دارای این خصوصیات هستند:

کنجکاوند؛

پرسشگرند؛

تحلیلگرند؛

صادقند ؛

خوب ارتباط برقرار می کنند؛

خود را وقف کارشان می کنند؛

استقلال فکر دارند؛

توانایی تشخيص و جدا کردن اطلاعات مهم از غیر مهم را دارند؛

روشن و مختصر می نویسند.

فرض کنیم که شما این کیفیات را در خود سراغ دارید. خوب، آیا شما خود به خود این توانایی را دارید که به عنوان یک خبرنگار حرفه ای فعالیت کنید؟ معلوم است که نه. مهارت های تخصصی بی شماری وجود دارد که باید آنها را بیاموزید. این روند در سرتاسر دوران کاری شما ادامه پیدا خواهد کرد.

هدف این طرح و دوره آموزشی اين است که به شما کمک کند تا در این حرفه هیجان انگیز و پرچالش پیش بروید.

خبرنگاران تخصصی چه کسانی هستند و در کجا کار می کنند؟

بیشتر خبرنگاران به کارهای عمومی می پردازند و هرنوع خبر یا گزارشی تهیه می کنند. اما تعدادی از آنها در زمینه خاصی تخصص دارند؛ مانند:

سیاست (داخلی یا بین المللی)

جنايی یا حوادث

بهداشت

آموزش و پرورش

فرهنگ و هنر

بازرگانی و اقتصاد

ورزش

برخی از خبرنگاران، یک حوزه خاص جغرافیایی مانند یک کشور یا یک شهر را پوشش می دهند که به حوزه آنها مشهور است.

خبرنگاران تخصصی که زمینه یا حوزه خاصی را پوشش خبری می دهند، گزارشگر نیز نامیده می شوند.

خبرنگاران در سازمان های متعددی کار می کنند. تعداد اين سازمان ها پيوسته رو به افزايش بوده است. روزنامه نگاران مطبوعاتی با سازمان هايی از اين قبيل کار می کنند:

روزنامه ها، مجله ها و نشريات تخصصی

آژانس های خبری و اطلاع رسانی

دفاتر مطبوعاتی و روابط عمومی

سایت ها یا پایگاه های اینترنتی

دیگر روزنامه نگاران با سازمان های ديگری از این قبیل کار می کنند:

ایستگاه های رادیویی

ایستگاه های تلویزیونی

سرویس های متنی تلویزیونی

و موسسه های تهیه عکس های خبری

هر رسانه يا سازمانی که روزنامه نگاری را استخدام می کند، از او انتظار دارد که درک درستی از مخاطبان، يعنی خوانندگان، شنوندگان و بينندگان آن رسانه يا سازمان داشته باشد.

آنچه برای مخاطبان ميانسال و خانواده ها مناسب است، معمولا به کار نوجوانان نمی آيد؛ زيرا بزرگسالان معمولا نگران کار، مسکن، تحصيل فرزندان و مراقبت از سالخوردگان هستند، در حالی که نوجوانان ممکن است تنها به فکر آخرين موسيقی های پاپ و تازه ترين ستارگان موسيقی باشند.

خبرنگاران موفق، نيازهای مخاطبان مختلف را درک می کنند و در پی برآورده کردن اين نيازها از راه های مناسب هستند.

خبر را به منبع آن نسبت دهید

منابع خود را تا جايی که امکان دارد معرفی کنيد و در متن خبر خود از آنها نامببريد:

"شاهدان عینی می گویند که هواپیما پس از بلند شدن از زمین به شدت به سمت چپ منحرف شد."

"مقام های پلیس می گویند که ده هزار نفر در تظاهرات شرکت داشتند، اما سازمان دهندگان تظاهرات می گویند تعداد شرکت کنندگان بیشتر بوده است."

"خبرگزاری فرانسه گزارش داده که گمان می رود بیش از ده نفر کشته شده باشند."

این کار "نسبت دادن" خوانده می شود و نشان می دهد که شما اطلاعات، شایعه یا نظر را به عنوان واقعیت محض عرضه نمی کنید. خوانندگان، بینندگان یا شنوندگان شما خود تصمیم می گیرند که این اطلاعات را بپذیرند یا نپذیرند.

کدام اطلاعات را باید با ذکر منبع بیاوریم؟ باید منبع هر گفته‌ای را ذکر کنید مگر آن که:

‏- آن اطلاعات موثق (‏Established information‏) باشد (مثلا نتیجه بازی فوتبال ‏دو تیم ‏که نیازی نیست آن را از زبان مربی تیم یا رییس ورزشگاه ذکر کنید، یا ‏بمباران هسته‌ای ژاپن در پایان جنگ جهانی دوم).

‏- آن اطلاعات به طور کامل در دسترس عموم باشد، مثل مدارکی که در دادگاه‌های ‏علنی ‏مطرح می‌شود.

‏- وقتی که خود گزارشگر یا عکاس موسسه خبری در صحنه باشد. مثلا به چشم ‏خودش دیده باشد ‏که پلیس تظاهرکننده‌ها را کتک زده است.

همچنین نیازی ندارید منبع اطلاعات بدیهی را ذکر کنید؛ یک تحلیل‌گر ‏نظامی ‏گفت: «انهدام نیمی از ارتش رم اتفاق بسیار بدی است.»

چرا کار خبرنگاران مهم است؟

رسانه منصف و آزاد و مستقل، نيروی قدرتمندی است. همين نکته، زيربنای کار آينده شما و همه آن چيزهايی است که برای اين حرفه فرا می گيريد.

وظيفه خبرنگار اين است که مراقب کسانی باشد که در قدرت هستند: از آنها سوال کند و اطمينان يابد که صاحبان قدرت، از قدرت خود به درستی و در جهت تامين منافع عمومی استفاده می کنند.

برخی از مردم از رسانه ها به عنوان رکن چهارم جامعه دموکراتيک ياد می کنند و آن را شبيه قوای مجريه، مقننه و قضاييه می دانند. در اين گفته عنصری از حقيقت نهفته است. در يک کشور امروزی، رسانه ها ابزار لازم برای بازرسی و ايجاد توازن را نيز فراهم می آورند.

کلمه "ميديا" به معنای "رسانه ها" از زبان لاتين مشتق شده و به معنی واسط يا چيزی است که بين دو چيز ديگر قرار دارد. رسانه بين مقامات و توده مردم جای دارد و واسط بين آنهاست. از اين نظر، لازم نيست که يکی از دو طرف حتما در موضع قدرت باشد. رسانه می تواند واسطه ای باشد بين هرکسی که حرفی برای گفتن دارد و همه کسانی که آن سخن را می شنوند يا می خوانند. روزنامه نگاران به توده مردم اطلاع می رسانند و نظرات مردم را به کسانی که در راس قدرت قرار دارند منتقل می کنند.

دانايی، توانايی است؛ اگر مردم به خوبی مطلع شوند و به آگاهی دست يابند، می توانند صاحب قدرت شوند. اگر مردم از تغييراتی که بر زندگی آنها اثر خواهد گذاشت با خبر باشند، برای مواجهه با مشکلات در وضعيت بهتری خواهند بود. در يک نظام مبتنی بر آرای عمومی، دانستن اهميت ويژه ای دارد زيرا به رای دهندگان کمک می کند که در انتخابات دست به انتخاب آگاهانه بزنند.

خبرنگاری پرسشگرانه همچنين می تواند مانع فساد شود زيرا مفسدين از اينکه افشا شوند در هراس خواهند بود. اگر سياستمداران می خواهند اعتماد رای دهندگان را جلب کنند بايد شفاف و مسئولانه عمل کنند.

وسايل ارتباط جمعی دانايی را تکثير می کنند و در اختيار عموم قرار می دهند. آنچه تنها يک نفر می داند می تواند از طريق مطبوعات، راديو، تلويزيون و اينترنت به ميليون ها نفر ديگر منتقل شود. همين نکته، يکی از دلايل سنگينی مسئوليت خبرنگاران در انتقال صحيح اطلاعات است.

انجمن خبرنگاران حرفه ای آمريکا می گويد:

"آزادی مطبوعات بايد به عنوان حق جدايی ناپذير مردم در يک جامعه آزاد مورد حمايت قرار گيرد. آزادی مطبوعات با آزادی و مسئوليت بحث، سوال کردن و چالشگری نسبت به حکومت و نهادهای عمومی و خصوصی همراه است. خبرنگاران هم از حق ابراز عقايد کمتر شناخته شده برخوردارند و هم از مزيت همراهی با اکثريت."

تعجب آور نيست که توده مردم ارزش زيادی برای اخبار قابل اعتماد قائل هستند. کلام مکتوب قدرت خاصی دارد زيرا از کلام الکترونيک ماندنی تر است. مثلا هرچند روزنامه ها در مقايسه با ديگر وسايل ارتباط جمعی به تعداد کمتری از مردم می رسند، در مقابل خوانندگان آنها شامل تعداد زيادی از افراد تصميم گيرنده و شکل دهنده به افکار عمومی و مخاطبانی است که آگهی دهندگان به دنبال آنها هستند. اغلب، مطبوعات هستند که با برجسته نمايی رويدادها و موضوعات خاص، دستورکار خبری راديو وتلويزيون ها را هم تعيين می کنند.

گزارش خبرگزاری‌ها را ارزیابی کنید

تحريريه بسياری از رسانه ها، اتکای زیادی به اطلاعاتی دارند که ازسوی خبرگزاری ها تهیه می شود.

قابل اطمينان بودن گزارش های خبرگزاری ها بستگی به خبرگزاری، دفترمحلی آن و خبرنگارش دارد. با گذشت زمان خود شما قادر خواهید شد که گزارش های قابل اعتماد را تشخیص دهید.

مقررات بی بی سی ایجاب می کند که هیچ گاه خبری بر اساس گزارش تنها یک خبرگزاری تهیه نشود مگر آنکه منبع متفاوت دومی آن را تايید کند.

به یاد داشته باشید که شایعه مثل برق همه جا می پيچد و باید متوجه اين نکته باشید که آيا منبع دوم شما واقعا اطلاعات جدیدی در اختيارتان قرار می دهد يا او هم دارد همان شايعه را پخش می کند. بعضی خبرگزاری ها ممکن است گزارشی را منتشر کنند که خودشان منبع آن نبوده اند یا آن را بررسی نکرده اند.

مخاطبان

شما برای تامين خبر، لشکری از پشتيبانان غیر فعال دارید که همان مخاطبان شما هستند. هر آنچه می توانید انجام دهید تا آنها را تشویق کنید موضوعاتی راکه در واقع خبرهای بالقوه هستند در اختیار شما بگذارند و در تهیه خبر به شما کمک کنند.

بعضی از روزنامه ها، به ویژه روزنامه های مردم پسند پرفروش، از خوانندگان خود می خواهند اطلاعاتی را که دارند در اختیار روزنامه بگذارند. در اين روزنامه ها، چند خبرنگار مسئول پاسخ دادن به این نوع تلفن ها هستند.

ممکن است تيراژ يک روزنامه تنها هزاران نسخه باشد، اما اين احتمال هم وجود دارد که بيش از يک نفر، هر نسخه فروخته شده را بخواند. به طور قطع از میان یک میلیون خواننده، چند نفری پیدا می شوند که خبر قابل انتشاری داشته باشند.

همیشه اطلاعاتی را که مردم در اختیارتان می گذارند از چند منبع دیگر هم وارسی کنيد تا بتوانيد صحت آن را تاييد کنيد. مخاطبان شما، خبرنگار نیستند و ممکن است از وقایع تعبیر درستی نداشته باشند.

مردم غالبا دوست دارند فکر کنند که روزنامه نگاران يا علاقه ای به گفته های آنان ندارند، يا خود از اخبار آگاهند، بنابراين بايد آنها را تشويق کنيد که با شما تماس بگيرند. برای چنين کاری به چند پيشنهاد زير فکر کنيد:

راه تماس گرفتن با تحريريه را ساده کنید؛

نشانی، شماره تلفن و نمابر (فکس) و ای میل تحريريه را مرتب اعلام کنید؛

مطمئن شوید که اطلاعات داده شده بررسی و در صورت لزوم دنبال می شود؛

آگهی کنید که شماره تلفن ویژه ای را در تحريريه به دریافت خبرهای داغ اختصاص داده اید؛

مطمئن شوید وقتی کسی در تحريريه نیست، پیامگیر تلفن فعال است؛

برای کسانی که خبرشان قبول می شود دستمزد یا پاداش مختصری در نظر بگیرید، یا جايزه ای تعيين کنيد که هرماه به کسی اهدا شود که بهترین خبر را به شما داده است؛

در هر ناحيه يا منطقه، به یک نفر عنوان "خبرنگار محلی" بدهید و از او بخواهید که مطمئن شود تمام اخبار آن منطقه به دست شما می‌رسد؛

برای مخاطبان روشن کنید که همه اطلاعاتی را که مردم در اختيار شما قرار می دهند، مطالعه و بررسی خواهيد کرد.

اگر اتفاق غیرمعمولی بیفتد، رسانه‌ها می‌توانند از مخاطبان خود که در محل حضور داشته‌اند بخواهند آنچه را مشاهده کرده‌اند در اختیار آن رسانه بگذارند.

تمام این روش ها و ابتکارات، تاکيدی است بر اين پيام که رسانه شما برای نظر و اطلاعات مردم ارزش قائل است. این امر در عين حال به شما امکان می دهد که در مورد آنچه مردم واقعا می خواهند بدانند، حساسیت بیشتری به خرج دهید.

وقتی خبرنگاران اشتباه می کنند چه اتفاقی می افتد؟

اشتباه خبرنگاران در مورد يک خبر، گاه می تواند پيامدهايی وخيم و جدی به همراه داشته باشد:

در رواندا يک ايستگاه راديويی به نفرت پراکنی عليه اقليت توتسی پرداخت. راديو از هوتوها که اکثريت قومی را تشکيل می دادند خواست که به خيابان ها بريزند و توتسی ها را بکشند. اين اقدام، بازتابی از تنفر نژادی در آن کشور بود و در عين حال می تواند خود، به گسترش تنفر نژادی کمک کرده باشد. به دنبال آن برنامه راديويی، يک نسل کشی آغازشد و به مرگ ميليون ها تن در طول سه ماه منجر شد.

در نيجريه خبرنگاری که در باره مسابقه ملکه زيبايی مطلب می نوشت، اظهارات اشتباهی نسبت به پيامبر اسلام بر زبان آورد. مسلمانان به خشم آمدند و در بخش هايی از آن کشور دست به شورش و حمله به تاسيسات مسيحيان زدند. در جريان اين ماجرا، بيش از دويست تن کشته شدند.

در ایران در ماه ثور 1385، ذکر عبارت "نمنه" در یکی از کاریکاتورهای روزنامه ایران اهانت به آذری ها(ترک ها) تلقی شد. این کاریکاتور سبب موجی ازتظاهرات‌ گسترده در تهران و مناطق آذری زبان ایران، دستگیری سردبیر "ایران جمعه"  و دو تن از همکاران او، و توقیف روزنامه ایران شد.

اين سه مثال کاملا با يکديگر تفاوت دارند. ميزان تقصير و نوع اشتباه خبرنگاران در هر يک از اين موارد نيز متفاوت است. بسياری بر اين باورند که خبرنگاران نبايد با سانسور مواجه شوند، اما بيشتر مردم قبول دارند که با توجه به تاثير عظيم خبرنگاری، بايد همراه با حق آزادی بيان، مسئوليتی نيز در کار باشد تا تاثير مطالبی که منتشر می شود با دقت در نظر گرفته شود.

بيشتر اشتباهات خبرنگاران به اندازه دو مثالی که برای رواندا و نیجریه آورده شد، وخيم نيستند. با اين حال حتی هنگامی که اشتباهات کوچکی در مطبوعات رخ می دهد، باز هم اين نکته اهميت دارد که آن اشتباهات به سرعت تصحيح شود. چنين کاری، پیوسته بخشی از دستور العمل روزانه بيشتر روزنامه های خوب است، زيرا آنها می دانند که اعتبار، يکی از با ارزش ترين سرمايه های یک رسانه است.

شاهدان

حرف های مردم عادی که شاهد وقایع خارق العاده هستند، همیشه شنیدنی است. این شهادت ها، واقعیت ها را انسانی تر می کند و خبر را از خشکی در می آورد؛ اما مردم عادی ممکن است از روی شگفت زدگی و هیجان حرف هايی بزنند که قابل اعتماد نباشد.

زمانی که یک هواپیمای کنکورد در پاریس دچار سانحه شد، یک شاهد عینی گفت:

"من دیدم که هواپیما به هوا رفت و قبل از اینکه به زمین بخورد پشت و رو شد."

اما اندکی بعد معلوم شد که کنکورد به هوا نرفته است، چه برسد به آنکه پشت و رو شود. این شاهد عینی آنچه را که فکر می کرد دیده است، نديده بود بلکه تصور کرده بودکه چنين اتفاقی رخ داده است.

به همين دليل، کسانی که در مورد تصادف ها و سوانح تحقیق می کنند، در برخورد با گفته های شاهدان عینی،  احتیاط زيادی به خرج می دهند.

شما باید به صراحت اعلام کنید که از یک شاهد عینی نقل قول می کنید و در صورت امکان بگوييد که شاهد شما کجا بوده و چقدر با محل اتفاق يا حادثه فاصله داشته است.

ممکن است در لحظه ای که با شاهد رويدادی گفت و گو می کنيد، فراموش کنيد سوال مهمی را از او بپرسید. بنابراين نام و شماره تلفن او را بگیرید تا بتوانید در صورت نياز بعدا با وی تماس بگیرید.

قانون چه می گويد؟

تقريبا در همه کشورهای جهان، قانون محدوديت هايی را برای آنچه روزنامه نگاران می توانند منتشر کنند، قائل شده است. به عنوان نمونه، اين محدوديت ها ممکن است شامل موارد زير باشد:

تبهکاری و پیگیری های قانونی – برای تضمين تحقيقات پليس، حفظ هويت قربانيان آزارها و تجاوزهای جنسی، هويت کودکان خردسال و  اطمينان يافتن از اينکه مظنونان به طور عادلانه محاکمه خواهند شد.

·         روابط نژادی – برای جلوگيری از گسترش تنفر نژادی، مذهبی و قومی.

·         آبرومندی کلام - برای جلوگيری از انتشار مطالب برخورنده يا مستهجن.

·         امور دفاعی و امنيت ملی – برای جلوگيری از افتادن اطلاعات محرمانه به دست قدرت های خارجی و خرابکاران.

·         افترا – برای حفاظت از آبروی مردم، جلوگيری از تمسخر يا طرد شدن مردم به خاطر انتشار اطلاعات نادرست در باره رفتار يا شخصيت آنها.

·         امور خصوصی – برای جلوگيری از انتشار اطلاعات شخصی افراد مانند وضعيت تندرستی، رفتار جنسی يا محکوميت های قبلی آنها.

·         امور محرمانه – برای حفاظت از اطلاعات شخصی و تجاری و جلوگيری از دستيابی افراد بی صلاحيت به اين اطلاعات.

قوانين ناظر به روزنامه نگاری هر کشور می تواند با قوانين کشورهای ديگر بسيار متفاوت باشد. بيشتر اين قوانين شامل مجازات های کيفری نيز هستند، اما برخی از آنها تنها جنبه حقوقی و مدنی دارند. مجازات های در نظر گرفته شده گاهی بسيار سنگين ، و شامل حبس و جريمه های سنگين هستند. مقامات حتی ممکن است اين قدرت را داشته باشند که بتوانند موسسه مطبوعاتی شما را ببندند. اگر چنين اتفاقی به خاطر بی دقتی شما رخ داده باشد، ممکن است دوران کار شما به عنوان روزنامه نگار، ديگر به آخر رسيده باشد.

آشنايی با قوانينی که بر کار روزنامه نگاری تاثير می گذارند و آگاهی کامل از آنها در کشوری که کار می کنيد، بخشی از کار و مسئوليت شما است.

در اين برنامه آموزشی، بخصوص در دوره اخلاق خبرنگاری، واحدهای ديگری نيز گنجانده شده تا به شما در اين مورد کمک کند.

خبرنگاران چگونه امور مربوط به خود را تنظيم می کنند؟

خبرنگاران ممکن است علاوه بر همه محدوديت های قانونی، خود نيز محدوديت هايی برای خود وضع کنند. اما چرا؟

خبرنگاران بر اين باورند که برای جلب اعتماد خوانندگانشان بايد ثابت کنند که مسئولانه عمل می کنند. آنها می خواهند نشان دهند مطالبی که می نويسند عينيت دارد و بدون دخالت دادن ديدگاه های سياسی يا عواطف خود، گزارشی مستقل و دقيق از رويدادها را منتشر کرده اند.

يک خبرنگار حرفه‌ای، کسی نيست که صرفا از راه خبرنگاری روزگار می‌گذراند. خبرنگار حرفه‌ای کسی است که به اخلاق حرفه ای پایبند است.

پزشکی(طب) و حقوق، حرفه هستند. پزشکان و حقوقدانان بايستی به اخلاق حرفه ای خود پايبند باشند. پزشکی که ديگر محرم اسرار نيست يا حقوقدانی که به موکل خود خيانت کند، ديگر مورد اعتماد نخواهند بود و در بسياری از کشورها توسط سازمان ناظر حرفه ای مربوطه تنبيه خواهند شد. روزنامه نگارانی که از مقررات حرفه ای خود پيروی نمی کنند، قابليت اعتماد يا اعتبار خود را از دست می‌دهند.

خبرنگاران معمولا چندان زير بار نظم نمی‌روند. برخلاف پزشکی و حقوق، می توان بدون پايبندی به مقررات حرفه ای به کار روزنامه‌نگاری پرداخت. در برخی کشورها اتحاديه های روزنامه نگاران از اعضای خود می خواهند که به معيارهای اخلاقی خاصی پايبند باشند، اما کمتر اتفاق می افتد که عضوی به خاطر ناديده گرفتن معيارهای اخلاقی از اتحاديه اخراج شود. در بيشتر جوامع، قضاوت در باره اين امر با نشريه يا گروه های انتشاراتی يا خود روزنامه نگاران است. در ایران " هیأت نظارت بر مطبوعات" همواره روند کار نشریات و روزنامه نگاران را زیر نظر دارد، اما برابر قانون، به جرایم مطبوعاتی باید در دادگاهی با حضور هیأت منصفه رسیدگی شود.

تقویم (دفتر روزنامه)

امروزه، گرايش به تنظيم تقويم های کاری در شبکه های کامپيوتری بيشتر شده است.

هر تحريريه بايد در کنار دفتر تلفن (فهرست رابطان و منابع خبری)، یک تقویم بزرگ یا دفتر روزنامه هم داشته باشد.

هر زمان که اطلاعاتی در مورد وقایعی که قرار است در آینده اتفاق بیفتد به تحريريه برسد، باید وارد اين تقویم شود تا کسانی که در روز موعود سر کار هستند، از آن مطلع شوند.

اطلاعات دیگر را هم می توان برای استفاده بعدی وارد این تقویم کرد. به عنوان نمونه:

مسائل مربوط به کارمندان: مرخصی و دیگر غیبت‌ها؛

مکالمات تلفنی که باید انجام گیرد تا از پیشرفت یک خبر ادامه دار اطلاع حاصل شود؛( به عنوان نمونه فرض کنيد مدتی است که دادگاهی جریان دارد و باید مطلع شد که دادستان چه تصمیم جدیدی گرفته است.)

سالگرد اتفاقات گذشته که می توان در خبرها به آنها اشاره کرد.( به عنوان نمونه یک سال پس از پر تلفات ترین تصادف قطار در کشور، برای جلوگیری از تکرار چنین سوانحی چه گام هايی برداشته شده است.)

می توان این تقویم را در شبکه کامپيوتری که همه کارمندان تحريريه به آن دسترسی دارند، نیز ایجاد کرد.

مقررات اخلاقی تا کجا برد دارند؟

هنوز مقرراتی که در حد کمال مطلوب باشند، تدوين نشده و مقررات موجود به همه سوالات و مشکلات پاسخ نمی دهند. مقررات موجود تنها به عنوان راهنما عمل می کنند و بيشتر نشانه هايی هستند برای پيمودن راه درست. معمولا بحث کردن با همکاران و سردبيران به روشن تر شدن موضوع و راهگشايی بيشتر کمک می‌کند.

بسياری از موسسات خبری بزرگ، مقرارت خاص خود يا راهنماهايی برای نگارش و انتشار خبر و گزارش دارند و از کارمندان خود می خواهند که بر اساس اين راهنما و مقررات موسسه کار کنند. برای مثال، بی بی سی متون مفصلی را به عنوان "خط مشی تحريری" رسانه خود تنظيم کرده که همه کارکنان تحريريه و روزنامه نگاران بی بی سی بايد به آن پايبند باشند.

اتحاديه‌های روزنامه‌نگاران نيز چنين متون راهنمايی دارند. در برخی از کشورها، سازمان هايی که برای رسانه‌ها امتياز صادر می کنند، اين گونه مقررات را نيز وضع می کنند. روزنامه گاردين در بريتانيا به همراه ديگر مطبوعاتی که در گروه رسانه ای گاردين منتشر می شود، همانند بيشتر مطبوعات بريتانيا تلاش می کنند به مقررات اخلاقی کميسيون شکايات مطبوعاتی بريتانيا پايبند باشند.

در مقدمه اين مقررات آمده است:

"اين مقررات مبنايی برای معيارهای اخلاقی، حفظ حقوق افراد و حق همه برای دانستن فراهم می آورد. "

مقررات کنونی کميسيون شکايات مطبوعاتی بريتانيا مسايلی از اين قبيل را الزامی می داند:

داشتن دقت کافی

فراهم آوردن موقعيت عادلانه برای جوابگويی

حفظ حريم خصوصی اشخاص

جلوگيری از تبعيض

مخفی نگه داشتن منابع

جلوگيری از آزار و اذيت و مزاحمت

و رعایت موقعيت ويژه کودکان و قربانيان آزارها و تجاوزهای جنسی

اين مقررات همچنين:

پرداخت هرگونه وجهی را به تبهکاران و شهود دادگاه های جنايی ممنوع می کند؛

خبرنگاران اقتصادی را از گرفتن هرگونه امتياز ناشی از داشتن آگاهی بيشتر در زمينه های اقتصادی و مالی منع می کند؛

منافع عمومی را تعريف می کند و استثناهای احتمالی را بر می شمارد.

مقررات مطبوعاتی بريتانيا ضمانت اجرايی قانونی ندارد. اين مقررات توسط خود روزنامه نگاران وضع شده و کميسيون شکايات مطبوعاتی بريتانيا نتوانسته است در همه موارد منتقدان خود را در خارج از صنعت مطبوعات راضی کند. در کشورهای ديگر قوانين متفاوتی وجود دارد و برای اجرای آنها نيز از راه های متفاوتی عمل می شود.

در ایران در سال های اخیر هیأت نظارت بر مطبوعات با استناد به قانون مطبوعات و سایر مقررات مربوطه، از فعالیت برخی از موسسات خبری که از دیدگاه این هیأت خلاف قانون عمل کرده اند جلوگیری کرده است. نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی از جمله اتهاماتی بودند که در سال های گذشته به استناد آنها از فعالیت بسیاری از روزنامه های اصلاح طلب جلوگیری شد.

مقررات جهانی خبرنگاری

سه حوزه اساسی که در تمام قوانين مطبوعات در مورد آنها توافق وجود دارد عبارتند از:

دقت: اطلاعاتی که منتشر می شود بايد درست باشد. در مورد اطلاعات متضاد بايد تحقيق شود و اطلاعات در زمينه خاص خود قرار داده شود. اشتباهات بايد تصحيح شود.

بی طرفی: خبرنگاران نبايد از نظر مادی، سياسی يا عاطفی در خبری که منتشر می کنند دخيل باشند. آنها نبايد در ازای پول يا لطف ديگران گزارشی بنويسند.

انصاف: خبرنگاران بايد صادق باشند و مصاحبه شوندگان، منابع اطلاعات و مخاطبان خود را گمراه نکنند.

ما در اين برنامه آموزشی، به طور خاص در دوره اخلاق روزنامه نگاری، به تک تک اين موارد در واحدهای جداگانه‌ای خواهيم پرداخت.

مبانی خبرنگاری ۲

اين دوره در ادامه دوره "مبانی خبرنگاری ۱" ارائه می شود و شامل مطالبی درباره دقت در خبرنويسی، بررسی صحت خبرها و شيوه نگارش مطلب خبری است.

واحدهای آموزشیعنوان        جزئیات

دقت و صحت       شامل ۱۲ درس

خبرنویسی           شامل ۱۹ درس

 

دقت و صحت

دستيابی به اطلاعات دقيق و درست بزرگ ترین چالشی است که در برابر خبرنگاران قرار دارد. گزارش های اشتباه، خجالت آور است و می تواند هم از نظر مالی و هم از نظر حرفه ای هزینه هايی در بر داشته باشد. اين درس، توصيه های مفيدی را برای دور ماندن از اين خطر ارائه می کند

گزارش های رسیده حاکی از آن است که "..."

یک روز صبح، يکی از کارکنان بخش شنود بی بی سی در جنوب انگلستان (که شبکه های راديو و تلويزيونی سراسر جهان را کنترل می کند)، در حين گوش دادن به یک رادیو فارسی زبان که برای ایران برنامه پخش می کند، یک باره از جای می جهد. این رادیو ادعا می کند که اسامه بن لادن، رهبر شبکه القاعده که غربی ها در به در دنبالش می‌گردند، دستگیر شده است.

این خبرنگار فورا به تحريريه اصلی بی بی سی در غرب لندن اطلاع می‌دهد. شبکه داخلی خبر بی بی سی فورا خبر کوتاهی منتشر می کند که در آن نام منبع خبر را ذکر کرده و تاکید می کند که این خبر هنوز تايید نشده است.

ظرف چند دقیقه، تقريبا تمام تلویزیون های خبری بریتانیا و آمریکا این خبر را پخش می کنند. اما زمانی که خبرنگاران این گزارش را پيگیری می کنند، مقامات هر دو دولت بلافاصله آن را تکذیب می کنند و ظرف یک ساعت بی بی سی از پخش مجدد این شایعه خودداری می کند.

یکی از سردبیران ارشد بخش خبری بی بی سی می گوید:

"به محض اينکه ما خبر را با ذکر کامل منبع آن پخش کردیم، دریافتیم که نمی توانیم صحت آن را تاييد کنيم و بلافاصله جلو پخش مجدد آن را گرفتیم. حالا که عمیق تر به این جریان نگاه می کنيم، پی می بریم که باید قبل از پخش خبر تائیدنشده دستگیری بن لادن، یکی دو دقیقه بیشتر وقت صرف آن می کردیم."

این جریان برای بی بی سی خجالت آور بود به ویژه آنکه درست یک روز قبل از آن، بار دیگر از همه کارمندانش خواسته بود که خونسردی خود را حفظ کنند و به آنان یادآور شده بود که:

"بهتر است که دوم شویم اما خبر را دقيق بدهيم تا اینکه اول شویم اما اشتباه کنیم."

دقیق بودن یکی از بزرگ ترین چالش های پيش روی خبرنگاران است.

قاعده اول

اشتياق خبرنگاران برای آنکه خبرها را پيش از رقبايشان به دست بياورند، باعث می شود که نخستين قاعده روزنامه نگاری را فراموش کنند.

خبرها بايد درست باشند

اطلاعات به دست آمده هميشه بايد مورد بررسی قرار گيرد و با منابع ديگر مقايسه شود، به ويژه در موقعيت های حساسی که انتشار آن اطلاعات می تواند پيامدهای گسترده ای داشته باشد.

برخی از منابع خبری بيش از ديگران قابل اعتماد هستند. با اين حال ممکن است که يک منبع واحد، درکی نادرست از يک موضوع يا نکته داشته باشد. اين خطا به سادگی می تواند به مطالبی که بر اساس اين اطلاعات توليد می شود، سرايت کند. يک قاعده خوب اين است کهحداقلدو منبع مستقل داشته باشيد. رعايت اين قاعده، احتمال درست بودن اطلاعات را بيشترمی کند، اما باز هم به آن قطعيت نمی بخشد.

با اطلاعاتی که دريافت می کنيد، برخوردی دقيق و انتقادی داشته باشيد. از خودبپرسيد که چرا يک منبع، اطلاعات مشخصی را در اختيارتان می گذارد. آيا اين شخص می خواهد بر شما تاثير بگذارد؟ فريبتان بدهد؟ یا از شما استفاده کند تا به رقيبش ازطريق رسانه ها لطمه بزند؟ سعی کنيد زمينه و حواشی هر خبر را برای خود روشن کنيد.

به خاطر داشته باشید که یک روزنامه نگار در موقعیتی است که باید با حقایق کار کند نه با شایعات. این وظیفه اوست، و نه منبع، که از صحت خبر اطمینان يابد.

هنگامی که با حقایق سر و کار دارید، اين نکته را فراموش نکنيد: "اگر شک و تردیدی دارید، این خبر را کنار بگذارید!"

حالا ببینیم در کجاها باید به دنبال خبر باشیم.

صحبت با کسانی که در محل واقعه بوده اند

قابل اعتمادترین خبرها، گزارش های همکاران خود شما ازمشاهدات و شنیده‌هایشان است. البته این امر همیشه ممکن نیست. ما اغلب باید گزارش هايی بنویسیم که بر اساس اطلاعات جمع آوری شده از دیگران تهیه شده است.

بهترین راه این است که این اطلاعات از منابع "دست اول" مثل شاهدان عینی به دست آید، یعنی کسانی که در زمان رخ دادن واقعه در محل حضور داشته‌اند.

به یاد داشته باشید کسانی که آموزش روزنامه نگاری ندیده اند، در به یاد آوردن واقعیت ها و جزئیات به هيچ وجه دقيق نیستند. اضافه بر آن مردم بر اثر اضطراب (در زمان فاجعه ای طبیعی یا رخ دادن جنایت) بیشتر سردرگم می شوند.

این را هم به یاد داشته باشید که بعضی ها ممکن است به دلايل خاصی اطلاعات غلط به شما بدهند. در زمان جنگ و فاجعه برخی سعی خواهند کرد تا اطلاعات را چنان عرضه کنند که واقعیتی مسلم به نظر آید.

به طور کلی شما نباید تنها به یک منبع اتکا کنید. سعی کنید آن اطلاعات را از راه های ديگری هم تايید کنید.

در واقع بهترین کار این است که اطلاعات تايیدنشده مورد استفاده قرار نگیرد. (اشتباه بی بی سی در مورد دستگیری اسامه بن لادن را به یاد بیاورید). اما اگر لازم است که به آن اطلاعات اشاره شود، باید حتما و قطعا گفته شود که اين خبر تايید نشده است. بعد از آن با سرعت هر چه تمام تر تايید یا تکذیب آن اطلاعات را به دست آورید و خبر خود را به روز کنید.

با منابع قابل اعتماد دیگر هم صحبت کنید

بعضی از منابع را می توان تا حد معقولی از دیگر منابع قابل اطمينان تریا دست کم رسمی تر فرض کرد. از جمله آنها می توان به اين منابع اشاره کرد:

پلیس و ساير مراکز خدمات اضطراری

دادگاه ها

مقام های دولتی

بر حسب وضعیت و شرایط خاص، شما می توانید اطلاعاتی را که این منابع در اختیار شما می گذارند، بدون اخذ تايید از منبع دیگری منتشر کنید.

خبرنگاران باید بدانند برای به دست آوردن اطلاعات تازه و موثق به کجا مراجعه کنند. از این رو باید فهرستی از منابع مهم را در اختیار داشته باشند.

اشتباهات قبلی را تکرار نکنید

هنگامی که اطلاعات را از بایگانی خودتان یا بریده روزنامه هایقدیمی به دست می آورید باید احتیاط کنید، به ویژه اگر اطلاعات از سازمان های دیگررسيده باشد. چطور می توانيد به صحت آنها پی ببريد؟

همچنین مراقب باشید اشتباهات تازه ای مرتکب نشوید. اغلباوقات اشتباه زمانی رخ می دهد که یک خبر را بازنویسی می کنید یا اطلاعات را ازمنابع گوناگونی می گيريد.

هنگام نوشتن يک نام يا خواندن يک شماره، ممکن است به آسانی دچار اشتباه شويد. همواره مجددا به متن اصلی رجوع کنید.البته بهتر از آن مراجعه به منبع اصلی اطلاعات است.

خطر در جزئیات است

نام- برای افراد، بسیار مهم است که نامشان صحیح ذکر شود. "محمد علی حسينی" درست است يا "علی حسينی"؟ اين نکته دست کم برای آقای حسينی اهميت دارد.

مقام- یک نفر را همیشه "معاون مدیر عامل" معرفی کرده اید. اما شاید ترفیع گرفته و "مدیر عامل" شده است. این تغییر کوچک برای مخاطب شما اهمیت دارد چون هر چه مقام بالاتر باشد، اعتبارش بیشتر است. اگر شک دارید به شرکت او تلفن کنید و سوال کنید.

عنوان - در بعضی مشاغل حساسیت به عنوان زیاد است؛ یک سرلشکر ارتش خوشش نمی آید درجه اش سرتیپ ذکر شود، چون تنزل مقام است. مراقب باشید که با عنوان اشتباه، کسی را تنزل یا ترفیع ندهید.

املاء: "خزاعی" یا "خزائی"؟ هر دو به گوش یکسان می آیند، اما انتشار اسامی با املای اشتباه کار درستی نیست. شاید به نظر بیاید که این امر تنها در نشریات و اینترنت مهم است و در رادیو و تلویزیون اثری ندارد. اما این طور نیست. اگر خبرها با اسم اشتباه بایگانی شوند وقتی بعدها به دنبال پیشینه يک خبر می گرديد آن را پیدا نمی کنید.

تاریخ، زمان و محل- حدس نزنید. سوال کنید.

ارقام: یک صفر ناقابل ۱۰ را تبدیل به ۱۰۰ می کند. بعضی خبرنگاران ترجیح می دهند تا رقم را با حروف بنویسند (صد به جای ۱۰۰) چون احتمال اشتباه در خواندن و نوشتن حروف کم تر است. اگر در مورد صحت ارقام شک دارید، حتما آن را به منبعش نسبت دهید:

"سازمان دهندگان تظاهرات می گویند که بیست هزار نفر در شهر راه پیمايی کردند."

اشتباه در هویت افراد

اشتباه در معرفی افراد منجر به شکایت های بسیار می شود. اگر علی‌حسينی در دادگاه به جرم فساد مالی محکوم شود و شما تصویر علی حسينی دیگری را منتشر کنید، حسينی بی‌گناه می تواند از شما به دادگاه شکایت کند که به او افترا زده‌اید. او خواهد گفت که به دليل اشتباه شما، دوستان و همکارانش او را فاسد تصور کرده و به او پشت کرده‌اند.

در بسياری از کشورهای جهان، دادگاه اغلب جريمه و غرامت‌های مالی سنگینی برای پرداخت به این افراد تعيين می کند. به ویژه اگر به اين نتيجه برسد که روزنامه نگار سهل‌انگاری کرده است.

آیا منظورتان این است؟

در نقل قول ها باید بسيار محتاط بود.مراقب باشید که مفهوم یک گفته تغییر نکند. آیا آنچه نقل می کنید بيانگر منظور واقعی گوینده است؟ آیا شما با نقل گزینشی گفته او، حرفش را مخدوش نکرده اید یا بی جهت تاکیدی بر آن نگذاشته اید؟

اظهارنظرها هم مانند اطلاعات و واقعيت ها باید دقیق گزارش شوند.

صحیح تلفظ کنید

مجريان راديو يا تلويزيون که نام شخص يا مکانی را به اشتباه تلفظ کنند، مايه تمسخر شنوندگان و بينندگان می‌شوند، به ویژه اگر در تلفظ نام شناخته شده ای اشتباه کرده باشند. آنها بلافاصله متوجه می شوند که مجری، بر خلاف تصور آنها دانش ندارد و مطلع نیست.

نویسندگان می توانند برای کمک به کسی که متن را می خواند تلفظ صحیح اسامی را در داخل پرانتز بنویسند: حسنی که هم (HOSSNI) و هم (HASSANI) خوانده می شود یا، مبصر که هم (MOBASSER) و هم (MOBSSER) تلفظ می شود.

بعضی اسامی که به ظاهر ساده می نمایند هم می توانند باعث اشتباه شوند: سرخس (SARAKHS) در یک رادیو فارسی زبان (SARKHAS) خوانده شد یا، اشکور (ESHKAVAR) که در رادیو دیگری (ESHKOOR) تلفظ شد.

اگر همیشه فهرستی از تلفظ صحیح اسامی و نام هايی که زیاد به کار برده می شوند، به ویژه اسامی غیر فارسی، در استودیو وجود داشته باشد، به مجريان کمک بزرگی می شود.

حدس نزنید، استنباط هم نکنید

نمایندگی دایم ایران در نیویورک یا نماینده ایران در سازمان ملل که در نیویورک مقیم است؟ آقای همتی مدیرعامل شرکت ایران رسا بود یا مدیر تولید شرکت بود؟

"فکر کنم مدیر عامل بود ... وقت چک کردن هم ندارم ... حوصله چک کردن هم ندارم."

بسیاری از اشتباهات زمانی رخ می‌دهد که شما "فکر می‌کنید" اطلاعاتی درست است یا به خودتان می‌گویید "باید درست باشد" یا "تا آنجا که یادم می‌آید باید همین باشد".

حدس و گمان را کنار بگذارید و همه چیز را بررسی کنید تا از درستی آن مطمئن شوید. اشتباهات کوچک ضررهای بزرگ به بار می‌آورد و اعتبار شما و نشریه‌ای را که در آن کار می‌کنید بر باد می‌دهد.

يان مه يس ؛ دبير بخش خوانندگان روزنامه گاردين که سياستش تصيح اشتباهات مهم در اولين فرصت ممکن است:

"چرا روزنامه ها حق دارند که دائم از ديگران بخواهند که در قبال اعمالشان مسئول باشند اما خود از پذيرش مسئوليت کارهايشان پرهيز دارند؟"

"يک اصل مهم در رويکرد اخلاقی به روزنامه نگاری اين است که اگر خبری را اشتباه داديم، يا به عبارت ديگر به مردم اطلاعات غلط رسانديم، مسئوليتش را قبول کنيم."

"تجربه موسساتی که فرهنگ قديمی رسانه ها را (مبنی بر اينکه هرگز زير بار اشتباهشان نروند و تا زمانی که وکيل مجبورشان نکرده پوزش نخواهند) کنار گذاشته اند، نه تنها منفی نبوده بلکه مثبت بوده است. اعتماد ميان روزنامه و خوانندگانش تقويت شده،و دعاوی حقوقی کاهش يافته. اين رويه به احترام و شانی که خبرنگاران برای خود قائلند، لطمه ای نمی زند."

زمانی که اشتباه رخ می دهد

ما همه بشریم و بشر جایزالخطا است. روش برخورد با اشتباه به همان اندازه اهمیت دارد که دقت در تهیه خبر.

اغلب روزنامه ها سیاستشان این است که اشتباهات خود را در شماره های بعدی تصحیح کنند حتی اگر اشتباه جزيی باشد، از جمله غلط‌های تایپی.

در رادیو و تلویزیون این کار برای مجریان مشکل تر است، اما غیر ممکن نیست. یک آمارگیری از مجریان تلویزیون‌های آمریکا نشان می دهد که دو سوم آنها آمادگی دارند که ضمن اجرای برنامه اشتباه خود یا دیگران را تصحیح کنند. به گفته آنان این کار اعتبارشان را حفظ می کند:

"ما باید مسئولیت اشتباه ها را بپذیریم. با این کار احترام مخاطبان به ما بیشتر می شود. آنها توقع ندارند که ما هرگز اشتباه نکنیم."

"من قویا معتقدم که اعتراف به اشتباه ما را ضعیف نمی‌کند بلکه قوی تر می کند."

تصحیح اشتباه ها باید با فوریت صورت گیرد، در صورت امکان در همان برنامه ای که اشتباه در آن انجام گرفته است. تصحیح به موقع یک اشتباه جدی (یا مطلبی که شايد موجب ابهام شود) می تواند از شدت لطمه وارد شده بکاهد و خطر شکایت به دادگاه را کاهش دهد:

"چند دقیقه پیش خبر دادیم علی حسينی به جرم فساد مالی در دادگاه محکوم شده است. لازم است روشن کنیم که شخص محکوم شده علی حسينی مدیرعامل شرکت کفش آپادانا نیست."

اما اگر خطر شکایت به دادگاه وجود داشته باشد، لازم است قبل از تصحیح اشتباه با یک مشاور حقوقی مشورت شود. این خطر همیشه وجود دارد که با تصحیح اشتباه، میزان توجه به آن بیشتر شود و مخاطبان بیشتری از آن مطلع شوند.

نگاهی به تاریخ مطبوعات به خصوص در سال‌های اصلاحات هم می‌تواند نشان دهد انتشار چه مطالبی مدیران مطبوعات را به دادگاه‌ها کشانده و منجر به توقیف نشریات شده.

با درج واژه "توقیف" در موتور جستجوگر سایت فارسی بی بی سی، سایت خبرگزاری ایرنا یا ایسنا می‌توانید به انبوهی از اخبار مربوط به توقیف مطبوعات در ایران نگاهی بیاندازید.

بعضی شبکه ها توضيح و تصحیح خود را در همان ساعتی پخش می کنند که اشتباه اصلی رخ داده است تا تعداد بیشتری از کسانی که اشتباه اصلی را شنیده اند، تصحیح آن را هم بشنوند:

"در برنامه دیروز گزارش دادیم که زمین لرزه بم در سال ۱۳۸۱ رخ داده است. چند شنونده در تماس تلفنی با ما یادآوری کرده اند که سال صحیح زمین لرزه بم ۱۳۸۲ است. در این جا با پوزش، اشتباه خود را تصحیح می کنیم."

ذکر اینکه اشتباه چه بوده و سپس تصحیح کردن آن، عامل مهمی در موثر بودن این تصحیح است.

خلاصه درس

بهتر است که دوم شویم اما خبر را دقيق بدهيم تا اینکه اول شویم اما اشتباه کنیم

اگر بخواهید اعتبار خود را حفظ کنيد و معتبر بمانيد، رعايت دقت و صحت ضروری است. مخاطب شما، اشتباه ها را فراموش نمی کند و آنها را ناديده نمی گيرد. اگر اشتباه تکرار شود، مخاطبان به تمام گزارش های بعدی مظنون می شوند، اگرچه اشتباهی هم در آنها نباشد.

اشتباه ها می توانند هزینه بسیار زیادی داشته باشند. کسانی که حس کنند اشتباه شما به آنان لطمه زده است، به احتمال زیاد سعی خواهند کرد در دادگاه این لطمه را جبران کنند و دادگاه هم نسبت به آنان همدلی نشان خواهد داد.

صحبت با کسانی که در محل واقعه بوده‌اند:

قابل اعتماد ترین خبرها، گزارش های همکاران خود شما ازمشاهدات و شنیده هایشان است. البته این امر همیشه ممکن نیست. ما اغلب باید گزارش هايی بنویسیم که بر اساس اطلاعات جمع آوری شده از دیگران تهیه شده است. بهترین راه این است که این اطلاعات از منابع "دست اول" مثل شاهدان عینی به دست آید، یعنی کسانی که در زمان رخ دادن واقعه در محل حضور داشته اند.

به یاد داشته باشید کسانی که آموزش روزنامه نگاری ندیده اند، در به یاد آوردن واقعیت ها و جزئیات ماهر نیستند. به علاوه، مردم در اثر اضطراب (در زمان فاجعه طبیعی یا رخ دادن جنایت) بیشتر سردرگم می شوند.

این را هم به یاد داشته باشید که بعضی ها ممکن است به دلایل خاصی اطلاعات غلط به شما بدهند. در زمان جنگ و فاجعه برخی سعی خواهند کرد تا اطلاعات را چنان عرضه کنند که واقعیت مسلم به نظر آید.

به طور کلی شما نباید تنها به یک منبع اتکا کنید. سعی کنید از راه های دیگری هم آن اطلاعات را تايید کنید.

بر حسب وضعیت و شرایط خاص، شما می توانید اطلاعاتی را که منابع رسمی چون پلیس یا مقام های دولتی در اختیار شما می گذارند بدون اخذ تايید از منبع دیگری منتشر کنید.

خبر را به منبع آن نسبت دهید:

منابع خود را تا جايی که امکان دارد، معرفی کنيد و از آنها در متن خبر خود نام ببريد. این روند انتساب يا نسبت دادن خوانده می شود و اثرش این است که شما شایعه یا نظر را به عنوان واقعیت عرضه نمی کنید. خوانندگان، بینندگان یا شنوندگان شما خود تصمیم می گیرند که این اطلاعات را بپذیرند یا نپذیرند.

گزارش خبرگزاری ها را ارزیابی کنید:

قابل اطمينان بودن گزارش های خبرگزاری ها بستگی به خبرگزاری، دفتر محلی آن و خبرنگارش دارد. با گذشت زمان شما خود خواهيد توانست گزارش های قابل اعتماد را تشخیص دهید.

اشتباه قبلی را تکرار نکنید:

هنگامی که اطلاعات را از بایگانی خودتان یا بریده روزنامه های قدیمی به دست می آورید باید احتیاط کنید، به ویژه اگر اطلاعات از سازمان های دیگر به دست آمده باشد.

همچنین مراقب باشید اشتباهات تازه ای مرتکب نشوید. اشتباه اغلب زمانی رخ می دهد که یک خبر را بازنویسی می کنید یا اطلاعات خود را از منابع گوناگونی گرفته ايد.

خطر در جزئیات است:

نام‌ها، عناوین، املا، تاریخ، زمان، محل و ارقام را چند بار کنترل کنید.

اشتباه در معرفی افراد، منشأ شکایت های بسیاری بوده است. اگر علی حسينی در دادگاه به جرم فساد مالی محکوم شود و شما تصویر علی حسينی دیگری را منتشر کنید، حسينی بی گناه می تواند از شما به دادگاه شکایت کند که به او افترا زده اید. او خواهد گفت که در اثر اشتباه شما دوستان و همکارانش او را فاسد تصور کرده و به او پشت کرده اند.

آیا منظورتان این است؟

در نقل قول ها باید بسيار محتاط بود. مراقب باشید که مفهوم یک گفته تغییر نکند. آیا آنچه نقل می کنید بيانگر منظور واقعی گوینده آن است؟ آیا شما با نقل گزینشی گفته او، حرفش را مخدوش نکرده اید یا بی جهت تاکیدی بر آن نگذاشته اید؟ نظرها هم مانند واقعیت ها باید دقیق گزارش شوند.

صحیح تلفظ کنید:

نویسندگان می توانند برای کمک به گويندگان و مجريانی که متن را می خوانند تلفظ صحیح اسامی را در داخل پرانتز بنویسند. اگر همیشه فهرستی از تلفظ صحیح نام هايی که زیاد به کار برده می شوند، به ویژه اسامی غیر فارسی، در استودیو موجود باشد کمک بزرگی به مجریان شده است.

زمانی که اشتباه رخ می دهد:

ما همه بشریم و بشر جایزالخطا است. روش برخورد با اشتباه به همان اندازه اهمیت دارد که دقت در تهیه خبر.

تصحیح اشتباه ها باید با فوریت صورت گیرد، در صورت امکان در همان برنامه ای که اشتباه در آن انجام گرفته است. تصحیح به موقع یک اشتباه جدی (یا آنچه شايد موجب ابهام شود) می تواند از شدت لطمه وارد شده بکاهد و خطر شکایت به دادگاه را کاهش دهد. ذکر اینکه اشتباه چه بوده و سپس تصحیح کردن آن عامل مهمی در موثر بودن این تصحیح است. اما اگر خطر شکایت به دادگاه وجود داشته باشد، لازم است قبل از تصحیح اشتباه با یک مشاور حقوقی مشورت شود. این خطر همیشه وجود دارد که با تصحیح اشتباه، میزان توجه به آن بیشتر شود و مخاطبان بیشتری از آن مطلع شوند.

بعضی شبکه ها تصحیح خود را در همان ساعتی پخش می کنند که اشتباه اصلی رخ داده است تا تعداد بيشتری از کسانی که اشتباه اصلی را شنیده اند تصحیح آن را هم بشنوند.

خبر چیست؟

خبرنگاران مجرب معمولا بر سر این که چه موضوعی دارای ارزش خبری است، اتفاق نظر دارند. اما برای دیگران این روند یک معما است. این درس شرح می دهد که يک مطلب خبری خوب از چه عناصری تشکيل می شود.

خبر برای مخاطبان است

بسیار مهم است که به یاد داشته باشیم خبر در خلاء تهیه نمی شود و مخاطبی دارد. خبرتوسط مردم واقعی که انتظارات مشخصی دارند خوانده، دیده یا شنیده می‌شود.

البته مطبوعات و رسانه های مختلف مخاطبان مختلفی هم دارند. بعضی رسانه ها ممکن است جوانانی را مخاطب قرار دهند که بيشتر به فرهنگ عامه پسند توجه دارند. برخی از رسانه ها هم به دنبال مخاطبان پر سن و سال تری هستند که علائق متنوعتر و وسيعتری نسبت به آنچه در اطرافشان می گذرد دارند.

کسی که روزنامه های جدی را مطالعه می کند، انتظار دارد که ازطريق خبرهای آن نشريه، جزييات قابل توجهی را درباره وقايع گوناگون ملی و بين المللی به دست آورد.

خواننده یک روزنامه عامه پسند هرچند بیشتر می خواهد سرگرم شود، اما انتظار دارد که اگر شده حتی به صورت خلاصه از وقایع مهم هممطلع شود.

بنابراین بسیار مهم است که روزنامه نگار مخاطب خود را تا سرحد امکان بشناسد.

خبرنگاران و سردبیران موفق همواره به مخاطبان خود فکر می کنند و از خود این سوال ها را می پرسند:

·         مخاطبان ما چه کسانی هستند؟

·         نیازهای آنان چیست؟

·         چه چیزی را می خواهند بدانند؟

·         چه سوال هایی خواهند پرسید؟

فقط با دانستن پاسخ این سوال ها است که روزنامه نگار می تواند نیازهای خوانندگان، شنوندگان یا بینندگان خود را برآورده کند. به یاد داشته باشید که در جوامع آزاد، روزنامه نگار نماینده مردم است: به آنان در مورد جامعه اطلاعات می دهد و از سوی آنان مقام های دولتی را بازخواست می کند.

اگر ‌قصد دارید برای مردم بنویسید، با آدم‌ها زیاد معاشرت کنید، خودتان را یکی از آنها بدانید و از موضع برتر به آدم‌ها و مسائل‌ آنها نگاه نکنید. روزنامه نگار خوب کسی است که خودش را از جامعه جدا نمی‌داند.

عناصر خبر

خبر = تغيير + تاثير + مجاورت

عالی بود اگر فرمول ساده ای وجود داشت که با آن می شد "ميزان ارزش خبری" هر گزارش را تعیین کرد، اما متاسفانه چنین فرمولی وجود ندارد.

با این همه در تمام خبرها عناصر مشترکی حضور دارند که عبارتند از: تازگی یا تغییر، تاثیر و مجاورت

اگر شما بتوانید ميزان هر یک از این عناصر را در یک خبر ارزیابی کنید، می توانید آگاهی بیشتر و روشن تری از ارزش خبری آن گزارش يا خبر داشته باشید. شما می توانید قوی ترین جنبه های ماجرا را شناسایی کنید و در خبری که برای انتشار یا پخش تهیه می کنید به آن وزن بیشتری بدهید. همچنین می توانید در میان خبرهایی که هر روزه توجه شما را جلب می کنند، قوی ترین و با ارزش ترين خبر را تشخیص دهید.

بيایيد اين عوامل را دقيق تر بررسی کنيم.

تازگی يا تغيير

چرا بايد خبری را منتشر کنیم که مردم از آن باخبرند؟ می گويند که روزنامه دیروز، فقط به درد شيشه پاک کردن می خورد. خبرهای روز قبل رادیو و تلویزیون هم به درد کسی نمی خورد.

برای اینکه یک ماجرا قابلیت خبر شدن را داشته باشد، باید عامل تازگی یا تغییر در آن وجود داشته باشد:

·         اتفاقی روی می دهد، يا در گذشته روی داده و يا قرار است در آينده روی دهد. به عنوان مثال، "طوفان سختی در راه است" یا اینکه "استفاده از تلفن دستی هنگام رانندگی جرم محسوب خواهد شد".

·         احتمال دارد اتفاقی بیفتد (البته این خبر ضعیف تر از اتفاقی است که حتما می افتد).

·         تغییری حاصل شده یا می شود. به عنوان مثال "ارزش دلار به شدت سقوط کرده است".

·         در گذشته تغییری حاصل شده یا اتفاقی افتاده اما ما تازه از آن مطلع شده ایم. به عنوان مثال، براساس اسناد دولتی که قبلا طبقه بندی اطلاعاتی و محرمانه داشته و امروز منتشر شده اند، یک وزیر سابق برای خارجی ها جاسوسی می کرده است.

توجه و کنجکاوی از اجزای طبیعی غریزه بقا است. ما می خواهیم از تحولات با خبر شویم تا بتوانیم هر تهدید احتمالی را که می تواند زندگی ما را تحت تاثير قرار دهد، دوباره ارزیابی کنیم.

قوی ترین خبر، خبری است که در آن حس فوریت وجود داشته باشد و هرکس که آن خبر را می شنود بخواهد فورا آن را به دیگران منتقل کند؛ شاید به این دلیل که خواننده، شنونده یا بیننده، با دریافت این خبر اطلاعاتی کسب می کند که می تواند براساس آن فورا اقدام کند. به عنوان مثال هنگام رانندگی از تلفن دستی استفاده نکند، خانه خود را برای مقابله با طوفان آماده کند یا ارز خود را در بازار بفروشد.

رادیو و تلویزیون در مقايسه با روزنامه و نشريه از امتيازی قابل توجه برخوردارند: می توانند هر آن خبر جدیدی پخش کنند.

ماجراهايی که در آن تغيير و تحول اندک يا بسيار کندی رخ می‌دهد،مناسب صفحات خبری نشريات يا اخبار راديو و تلويزيون نيستند؛ گرچه اين ماجراها می‌توانند دستمايه مناسبی برای گزارش های مستند باشند.

خطرات استعمال دخانيات مثال خوبی است؛ سيگار کشيدن، يکی از علل مهم مرگ و بيماری است، امابسيار کمتر از بيماری هايی مانند ايدز که تازه کشف شده‌اند و مرموز و عجيب و غريب هستند، در خبرها مورد توجه قرار می گيرد.

اين گونه ماجراها زمانی خبرساز می شوندکه يک زاويه خبری تازه برای نگريستن به آنها يافته شود، مثلا وقتی که نتايج يک تحقيق تازه منتشر شود يا کسی که با آنها سر و کار دارد، ادعايی بحث‌ برانگيز و جنجالی رادر آن زمينه مطرح کند.

تاثير

با تمام تلاشی که برای تهیه خبر به خرج می دهيد، انتظار چه واکنشی از مخاطبان خود دارید؟ می خواهید آنان را کنجکاو کنید یا بی تفاوت؟ آيا انتظار داريد مخاطبان در واکنش به خبر شما بگويند: "اوه!" يا "که چی؟"؟

خبر قوی، خبری است که بر مخاطب اثر بگذارد. می توان گفت خبر قوی، خبری است که بالقوه بتواند زندگی ها را تغییر دهد؛ و شرايط زندگی را بهتر یا بدتر کند (البته در اکثر موارد بدتر می کند). این تغییر می تواند مستقیم یا غیر مستقیم باشد. خبر، هر چه بيشتر بر مخاطبان تاثير بگذارد، از اهمیت بیشتری برخوردار است.

اين نمونه ها را در نظر بگيريد:

·         یک سنگ آسمانی عظیم به سوی کره زمین در حرکت است که در صورت اصابت، حیات در زمین را نابود می کند.

·         دولت، ارزش پول جاری کشور را پنجاه درصد تنزل می دهد.

·         یک ماده مخدر جدید که به آسانی در خانه تولید می شود، معتادان را به جنون آدم کشی مبتلا می کند.

·         قرار است دولت مالیات بر درآمد را کاهش دهد.

در هر یک از نمونه های بالا به آسانی می توان تاثیر خبر را بر مخاطب مشاهده کرد. اما بعضی وقت ها به این سادگی هم نیست.

فرض کنید قرار است یک کارخانه بزرگ تعطیل شود، اما این کارخانه در شهری نزديک شهر شما قرار دارد و در میان مخاطبان شما افراد کمی به طور مستقیم از تعطيلی اين کارخانه متضرر می شوند. اما فرض کنید شهر شما مرکز استان است و مردم از شهرهای مجاور برای خرید به آنجا می‌آیند. آیا ممکن است تعطیلی کارخانه شهر مجاور تعداد کسانی را که به شهر شما می آیند و پول خرج می کنند، کاهش دهد؟ در این صورت آيا تعطیلی کارخانه بر زندگی مخاطبان شما تاثیری نخواهد داشت؟ بنابراین شهروندان شهر شما، که در اينجا مخاطب شما هستند، می خواهند که از این خبر مطلع شوند. با اين همه، باید پس زمينه خبر و تاثيرات آن را برایشان تشریح کرد. این کار، جزئی از نقش یک روزنامه نگار ماهر است:

"مقام های بازرگانی هشدار می دهند که تعطیل شدن کارخانه خودروسازی شهر مجاور، میزان تجارت در شهر ما را کاهش خواهد داد. به گفته آنان کارگران این کارخانه که دستمزد بالایی دریافت می کردند سالیانه بیش از ده میلیون دلار در شهر ما خرج می کردند. از بین رفتن این درآمد، به بسیاری از تاجران و کسبه شهر ضربه بسيار سنگينی خواهد زد."

مثال:

مدتی است که گفت و گوها درباره ساخت اتوبان های دو طبقه در تهران آغاز شده است. برخی از مقام های شهری معتقد هستند ساخت این اتوبان ها می تواند ترافیک را روان کند. در عین حال، برخی از کارشناسان معتقد هستند در مسیر اتوبان های دو طبقه آلودگی هوا و صدا بیشتر است. گذشته از آن، بسیاری از خانواده های ایرانی دوست ندارند در حالی که در طبقات بالایی آپارتمان خود زندگی می کنند کسی به داخل منزل آنها سرک بکشد.

همان گونه که در مورد تازگی گفته شد، تردید و ابهام هم از تاثیر خبر کم می کند. "ممکن است سنگی آسمانی به زمين برخورد کند"، کم اثرتر است از "سنگی آسمانی به زمين اصابت می کند".

مجاورت

رسانه ها بارها خبرهايی را منتشر می کنند که چنين عنوانی دارند: "زمین لرزه در ترکيه صدها قربانی گرفت، از هم میهنان ما کسی در میان قربانیان نیست".يا "پنج نفر از هم ميهنان ما در انفجارهای بغداد کشته شدند".

بسياری با خواندن يا نوشتن چنین خبری موافق نیستند و می گویند نباید برای جان انسان ها ارزشی متفاوت قائل شد. اما اين نکته هم عجيب به نظر نمی رسد که مردم بیشتر علاقه دارند از افراد يا جاهايی با خبر شوند که به خودشان نزدیک تر است. زيرا:

·         ممکن است با کسی آشنايی داشته باشند؛

·         شاید با آنها احساس همبستگی بیشتری داشته باشند؛

·         شاید بتوانند برای کاستن از درد و رنج آنها کاری بکنند.

تمام رسانه های خبری، اخباری را که به مخاطب نزدیک تر است يا به اصطلاح، مجاورت بيشتری دارد، ترجیح می دهند. این مجاورت می تواند جغرافیایی باشد یا اجتماعی.

شامه خبری خود را تیز کنید! به این دو خبر نگاهی بیاندازید و بگویید کدام خبر مهم تر است و چرا.

- "تعداد قربانيان سقوط يک هواپيماي خطوط هوايي اسپانيادر مادرید به 140نفر رسید".

- " یک بوئينگ مسافري 737 با 100 سرنشين در نزدیکی بیشکک، پایتخت قرقیزستان سقوط کرد؛ تعدادی از مسافران ایرانی بودند" .

مجاورت جغرافیایی به سادگی قابل درک است. یعنی شامل کسانی است که در اطراف ما هستند، مثل اعضای خانواده، دوستان، همکاران و همسایه ها.

اما مجاورت اجتماعی  به علائقی وابسته است که از طریق زبان، ارتباط، تاریخ، فرهنگ و مذهب ایجاد می شود؛ مثل مردم یک کشور و پیروان یک دین. ایرانی‌ها اغلب به شنیدن اخباری در مورد ایرانی‌هایی که به کشورهای دیگر مهاجرت کرده‌اند توجه دارند. مثل اخبار راجع به برخی از دانشمندان ایرانی که در سازمان ناسا به پست های کلیدی دست یافته اند. یا اخبار پیرامون فرمانده ایرانی تبار پلیس لندن که به خاطر مشاوره غیرقانونی از کار خود برکنار شده است.

به این چند خبر هم نگاهی بیندازید:

"بيش از 50 هزار نفر روز جمعه در روز درهاي باز مساجد ، از عبادتگاههاي مسلمانان درآلمان ديدن کردند"

"افغانستان عضو شوراي حکام آژانس بين المللي انرژي اتمي شد"

"جشن عاطفه ها در مدرسه ايرانيان تاجيکستان برگزار شد"

در نظر گرفتن این ارتباطات باعث می شود که خبر تهیه شده ارتباط بيشتری با مخاطب داشته باشد و توجه او را جلب کند.

آيا اين خبر، واقعا خبر است؟

هر وقت مطمئن نبوديد که يک خبر تا چه اندازه ناب و باارزش است، از خودتان سوال کنید:

·         این خبر چقدر تازگی دارد؟

·         تاثیر آن بر مخاطب تا چه حد است؟

·         از نظر جغرافیایی و اجتماعی چقدر به او مرتبط است؟

با ارزیابی این سه عامل، یعنی تازگی، تاثیر و مجاورت، روزنامه نگار می تواند ارزش خبر را تشخیص دهد و عنوان و جای آن را در يک بولتن خبری يا در صفحه روزنامه مشخص کند.

نمونه یک: پلی که دو قسمت شهر شما را به هم وصل می کند، بدون اطلاع قبلی برای انجام تعمیرات اضطراری بسته شد.

تازگی: زیاد؛ (چون بسته شدن پل ناگهانی و غیر منتظره است.)

تاثیر: زیاد؛(چون در شهر، راه ارتباطی دیگری وجود ندارد.)

مجاورت: زیاد؛ (چون پل در مرکز شهر شما است.)

در مورد این مثال تردید زیادی وجود ندارد. خبر، باارزش و مهم است.

مثال دو: فاضلاب همچنان وارد رودخانه شهر می شود.

تازگی: کم؛ (چون فاضلاب همیشه وارد رودخانه شهر می شده است.)

تاثیر: کم تا متوسط؛ (چون این امر باعث مردن ماهی ها و کثیف شدن کناره های رودخانه می شود، اما شواهدی برای اینکه سلامتی انسان ها در خطر باشد در دست نیست.)

مجاورت: زیاد؛ (چون رودخانه در مرکز شهر شما است.)

در شرایط فعلی این خبر ضعیف است. اما اگر یک مقام بهداشتی به طور علنی از این وضع انتقاد کند و یا اعتراض های مردمی به آن صورت گیرد، یک خبر جدید است که میزان تازگی آن بالا می رود. البته اگر این خبر برای مجله ماهيگیران یا یک برنامه زیست محیطی تهیه شود، میزان موثر بودن آن نیز بیشتر می شود.

مثال سه: وزیر دارایی هشدار داده که ممکن است نرخ داروهای پایه افزایش یابد.

تازگی: متوسط؛ (چون هنوز اتفاقی نیفتاده و احتمال هم دارد که نیفتد.)

تاثیر: زیاد؛ (چون بیشتر مردم گاه و بیگاه به دارو نیاز دارند.)

مجاورت: زیاد؛ (مسئله ملی است اما به همان اندازه هم در داخل شهر شما اثر می گذارد.)

چنين خبری، یک خبر ناب و باارزش است که تردید آن را ضعیف کرده است. روزنامه نگار باید داوری کند که هشدار وزیر دارایی واقعی است یا یک تهدید توخالی.

در اینجا قطعیتی وجود ندارد. حرف های یکی از سردبیران بی بی سی را به یاد بیاورید:

" سردبیران با این انتخاب دشوار روبه رو هستند که از بین جنگ در خارج از کشور، رسوايی در بیمارستانی در داخل کشور، تظاهرات هواداران حمایت از حیوانات یا تحولی جدید در جنجالی که دولت را از پای در می آورد، کدام را برگزينند. تعیین اهمیت هر خبر آسان نیست و قضاوت در مورد آن نمی تواند مطلق باشد. یک خبر خوب در یک روز مشخص می تواند در یک روز دیگر در مقایسه با دیگر خبرهای مهم، ضعیف جلوه کند. در این جا هیچ معیار مطلقی وجود ندارد."

خبر اين است...؛ زيرا...

پس از آنکه خود متوجه شديد يک مطلب به چه دليل ارزش خبری دارد، منطقی است که اين دلايل را برای شنونده، بیننده، یا خواننده خود هم روشن کنید. مخاطب را به حال خود نگذاريد که مجبور شود حدس بزند.

معمولا برای این کار باید مهم ترین جنبه خبر را در خط اول یا دوم جای دهید.

"سر خط" به مخاطب می گوید که چه اتفاقی افتاده و معنی اش برای او چیست. وقتی توجه مخاطب خود را با سرخط جلب کردید، می‌توانید جزئیات بیشتری در اختیارش بگذارید.

اگر شما قسمت مهم و موثر خبر را برای آخر مطلب خود نگه دارید، ممکن است مخاطب از همان ابتدا علاقه خود را برای دنبال کردن خبر از دست بدهد. در عوض سعی کنید که در خط اول خبر به این سوال جواب دهید که "این خبر چرا مهم است و چه اثری بر مخاطبش خواهد داشت؟"

 

جمله ای که اهمیت خبر را بیان می کند کدام است؟

- سیاستمداران سرشناس جلسه مهمی دارند.

- یک کنفرانس مطبوعاتی در هتل اصلی شهر برگزار می‌شود.

- آن ها در مورد سمت های سیاسی و کسانی که اين مسئولیت ها را بر عهده خواهند گرفت، صحبت می‌کنند.

- آنها می گویند برای تامين هزينه تجهيزات جديد، نرخ تلفن بايد  دو برابر شود.

پاسخ: طبيعی است که در اين مثال، دوبرابر شدن نرخ تلفن برای مخاطب اهميت به مراتب بيشتری دارد. بنابراين، در آغاز چنين خبری، به جای این که بنویسید امروز یک کنفرانس مطبوعاتی با حضور سیاستمداران سرشناس برگزار شد، بهتر است در همان جمله اول بنویسید که سیاستمداران پیشنهاد داده اند نرخ تلفن دو برابر شود.

خبر، همه اينهاست

خبرهای روزانه از لحاظ موضوعی به گروه های انگشت شماری تقسیم می شوند. بياييد به بررسی اين طبقه بندی ها بپردازيم. خواهيد ديد که اين دسته بندی موضوعی، به نوعی با همان معيارهايی که در باره خبر گفتيم، مطابقت دارد.

خبر... برای زنده ماندن

مردم برای اینکه زنده بمانند باید بدانند چه زمانی در خطر هستند تا بتوانند از خود محافظت کنند و احساس امنيت داشته باشند. مردم هميشه به خبرهای مربوط به خشونت، خطر، عمليات امداد و نجات، جرايم و حوادث و بلاهای طبيعی توجه دارند، چه اين خبرها بر خودشان اثری مستقيم داشته باشد چه بر خانواده و دوستان، يا شهر و استان و کشورشان.

مثال:

"سيل ، خطوط فيبرنوري گيلان را در شهرستان تالش قطع كرد"

"آبرساني سريع به روستاي سيل زده ارمغانخانه ي زنجان انجام شد"

"سرپرست دانشگاه علوم پزشكي خراسان شمالي از سمپاشي روستاهاي سيلزده اين استان براي جلوگيري از احتمال انتشار آلودگي و بيماريها خبر داد"

مردم به ويژه به بحران هايی توجه نشان می دهند که به آنها نزديک تر است، زيرا ممکن است کسانی را که می شناسند، درگير آن باشند. در اين حالت، نیاز آنان به کسب اطلاعات و اخبار بيشتر می شود. آنها می خواهند بدانند که اين بحران چرا روی داده و برای حل مشکل، چه اقداماتی صورت گرفته، يا قرار است صورت بگيرد.

از این گونه وقایع، تکان دهنده ترین خبرها ساخته می شود. موقعيت های وحشتناک و قهرمانان بی باک، باعث می شوند که احساسات و هيجان مخاطبان برانگيخته شود. خطر و ماجراجویی توجه مخاطب را جلب و او را نگران می کند.

هر کسی به خطرهای بهداشتی توجه دارد چون می داند که زندگی خودش، خانواده اش و جامعه‌اش را به خطر می‌اندازد. این خطر می تواند شیوع سرماخوردگی یا بیماری های دیگر باشد. اگر مراکز درمانی درست کار نکنند، ممکن است خدمات پزشکی در دسترس نباشد. گاهی ممکن است بیماری جدیدی شناسایی شود یا شيوه‌های درمانی جدیدی کشف شود. گذشته از اینها خبرهای بهداشتی به مردم آموزش می دهد که چگونه سلامتی خود را حفظ کنند یا چگونه بهبود یابند. موضوعات می‌تواند شامل مشکلات رژیم غذایی، سوء تغذیه، برنامه های مایه کوبی، اعتیاد به الکل و مواد مخدر یا بیماری هایی مثل ایدز یا یرقان باشد.

مثال:

"وزارت صحت عامه :بيماري وبا درکشور کنترل شد"

 

خبر... برای امرار معاش

غذا و سرپناه، از اساسی ترین نیازهای بشر هستند، بنابراين شگفت آور نیست که این موضوعات غالبا در خبرها به چشم می خورند.

امروزه خرید غذا یا سکونت در جایی بدون پرداخت پول تقریباغیرممکن است. بنا بر این خبرهايی در مورد مشاغل و دیگر منابع کسب درآمد (مثل صندوق تامین اجتماعی) بسیار مورد توجه است.

مثال:

"بحران مالي آمريکا تاثيري براقتصاد ايران ندارد"

"250 غرفه درميادين ميوه تهران به تشکلهای توليدی کشاورزی واگذار می شود"

خبر... برای پرهيز از مشکلات

"خبرهای هواشناسی، چه درباره سيل و طوفان باشند چه در باره يک جبهه هوای گرم، بخشی مهم از دستور کار خبری هستند، و نمی توان آنها را نادیده گرفت."

مارک پوپسکو، سردبير خبر بی بی سی

مطبوعات و رادیو و تلویزیون در موقعیت منحصر به فردی قرار دارند تا مخاطبان خود را از مشکلاتی مطلع کنند که می تواند برایشان سختی، اخلال و تاخیر ایجاد کند. اگر این اطلاعات به موقع داده شود، مردم احتمالا می توانند بر اساس آن برنامه های خود را تغيير دهند و قدردان هشداری باشند که به آنان داده شده است.

مقامات ملی و محلی تصمیم هایی اتخاذ می کنند که تاثير زيادی بر زندگی مردم به جای می گذارد. رسانه های خبری باید بحث های مهم به ویژه در مورد سیاست ها، رويه‌ها، مقررات و تغییرات قانونی را پوشش دهند. اما روزنامه نگاران باید مطمئن شوند که خبر در جهت منافع واقعی مردم است و تنها تبلیغاتی سیاسی نیست.

خبر... برای رشد و پيشرفت

معارف: همه بچه ندارند، اما هرکسی زمانی کودک بوده است. از آن گذشته بسیاری از افراد پيوسته با کودکان در  تماس هستند، از خواهرزاده و برادرزاده و نوه گرفته تا فرزندان دوستان و همکاران. تقریبا تمام مردم از اهمیت آموزش و پرورش آگاهند. کیفیت و معیارهای مدارس بر توانایی کشور جهت تامین یک نیروی کار قدرتمند در آينده اثر می گذارد و در نتیجه بر اقتصاد کشور نیز تاثیر دارد.

البته فقط کودکان نیستند که از درس خواندن بهره می برند. در دنیای امروز که تحولات با سرعت رخ می دهند، بزرگسالان هم بیش از پیش، نیاز به آموزش برای مشاغل جدید را حس می کنند.

مثال:

"يک نماينده مجلس: معارف 500 هزار نيروي اضافي دارد"

"146 پروژه آموزشي دراستان تهران به بهره برداري مي رسد"

خبر... برای ستايش زندگی

علائق انسانی: مخاطبان می خواهند از آنچه که تاثیری مستقیم بر زندگی آنان دارد آگاه شوند، اما در عین حال مايلند از وقایعی  نيز باخبر شوند که احساساتشان را تحریک می کند. خبرهايی خوشحال کننده (زنی در شهرشان شش قلو می زاید)، یا غم انگیز (تمام اعضای یک خانواده در آتش سوزی منزلشان کشته می شوند).

ورزش

: حتی کسانی که به ورزش علاقه ندارند نیز از موفقیت های تیم محل خود خوشحال می شوند. موفقیت های چشمگیر ورزشی از برنامه و صفحات ورزشی به خبرهای اصلی راه پیدا می کنند. در عین حال، ورزش می تواند تجارت بزرگی هم باشد؛ چون مبالغ هنگفتی برای آگهی، تاسیسات، خرید و فروش بازیکنان و شرط بندی هزینه می شود.

محیط زیست

: روز به روز بر تعداد کسانی که نگران طبیعت و محیط زیست هستند، افزوده می شود. موضوعاتی چون آلودگی، ماهیگیری، کشاورزی، منابع طبیعی، حفظ انواع مختلف جانوران و گياهان و رسيدگی به زباله و فاضلاب به صورت فزاینده ای جای بيشتری را در خبرها به خود اختصاص داده اند.

مثال:

"خودروهای غيراستاندارد 20 برابر استاندارد منواکسيد کربن توليد مي‌کنند"

"درياچه مهارلو در شيراز خشک شد"

"مديرکل محيط زيست ولایت تهران: با احداث گورستان در منطقه تلو مخالفيم"

هنر و فرهنگ: فیلم ها و نمایش های جدید، استعدادهای در حال ظهور و ستاره ها همه می توانند در خبرها جای داشته باشند تا از ملال خبرهای نامطبوع بکاهند.

مثال:

"فيلم  گلشيفته فراهانی وارد بازار قاچاق شد"

" دلباختگان پنهانکانديد جايزه جشنواره فيلم ميامی شد"

سرگرمی

: آدم های ثروتمند و مشهور گیرایی خاصی دارند. آنها درخشندگی، زرق و برق، شایعه و هیجان می آفرينند. دیدار یک هنرپیشه معروف یا یک سیاستمدار سرشناس همواره توجه ها را به خود جلب می کند و می تواند تصويرهای خبری يا جلوه های صوتی ارزشمندی نيز برای رسانه ها فراهم کند. رسوايی‌ها، ازدواج، طلاق، زایمان و حتی مرگ، توجه ‌‌برانگيز است. جشنواره ها، فیلم‌ها یا کتاب‌های جدید و دیگر وقایع فرهنگی جلب توجه می کنند. از چنين موضوعاتی غالبا به عنوان بهترين راه پايان دادن به يک بولتن خبری استفاده شده است.

مثال:

"پل نیومن هنرپیشه مشهور آمریکایی درگذشت"

"خالق هری پاتر ثانیه ای پنج پوند درآمد دارد"

"پارک نورلند مایکل جکسون، حراج می شود"

و بالاخره: بسیاری از سردبیران می دانند که خبر می تواند علاوه بر آگاهی دادن و اطلاع رسانی، سرگرم کننده هم باشد. بسیار معمول است که بولتن خبری تلویزیون با خبر خنده دار یا عجیب و غریبی تمام شود که لبخندی بر لب مخاطب بنشاند. در بریتانیا، گویندگان در مقدمه چنین اخباری می گویند: "و بالاخره". این نامی است که امروزه به این دسته از خبرها داده شده است.

مثال:

ویروس ایدز بیش از یک قرن پیش به انسان منتقل شد"

خلاصه درس

خبر چيزی است که اهمیت داشته باشد – و بعضی چيزها که اهمیت ندارند

به طور کلی یک خبر ناب، خبری است که مهم، معنی دار و تاثيرگذار باشد و اهميتی ملموس و واقعی داشته باشد. خبر ناب باید هشیار کننده، اطلاع دهنده و آموزش دهنده باشد، یعنی به مردم اطلاعاتی بدهد که بتوانند بر اساس آن تصمیم بگیرند و انتخاب کنند.

وقایع غیرعادی و شگفت آور، فارغ از اينکه واقعا اهميت دارند يا نه، همیشه به صورت خبر در می آیند. همیشه برای مزاح و سرگرمی هم مانند مطالب جدی جا هست. هروقت مطمئن نبوديد که يک مطلب ارزش خبری دارد يا نه، عوامل زیر را در خبر ارزیابی کنید:

·         تازگی يا تغيير

·         تاثیر

·         مجاورت

تازگی

خبر باید موضوع جدیدی را به مردم بگوید و در آن، عامل تغییر وجود داشته باشد:

·         اتفاقی روی می دهد، يا آنکه در گذشته روی داده و یا قرار است در آينده روی دهد.

·         ممکن است اتفاقی بیفتد؛ البته همين شک و احتمال، خبر را بلافاصله ضعيف تر از اتفاقی جلوه می دهد که "حتما" روی خواهد داد.

·         تغییری حاصل شده یا می شود.

·         در گذشته تغییری حاصل شده یا اتفاقی افتاده اما ما تازه از آن مطلع شده ایم.

تاثیر

خبر ناب، خبری است که بر مخاطب اثر واقعی داشته باشد. می توان گفت چنین خبری، خبری است که بالقوه بتواند زندگی ها را تغییر دهد و شرايط زندگی را بهتر یا بدتر کند (البته در اکثر موارد بد تر می کند).

مجاورت

مردم بیشتر علاقه دارند که خبرهایی از انسان ها و یا محل هایی دریافت کنند که به خودشان نزدیک تر است. این نزدیکی يا به اصطلاح، مجاورت می تواند جغرافیایی باشد یا اجتماعی. مجاورت اجتماعی بيشتر برآمده از عواملی مانند تاریخ، فرهنگ یا مذهب است.

هر وقت شک داشتيد که يک خبر تا چه اندازه ناب و باارزش است، از خودتان سوال کنید:

·         این خبر چقدر تازگی دارد؟

·         تاثیر آن بر مخاطب تا چه حد است؟

·         از نظر جغرافیایی و اجتماعی چقدر به او مربوط است؟

مهم ترین قسمت خبر را در خط اول یا دوم آن جای دهید. سرخط به مخاطب می گوید که چه اتفاقی افتاده و اين خبر چه معنایی برای او دارد. همیشه به این سوال پاسخ دهید که خبر چه تاثیری بر مخاطب دارد.

به یاد داشته باشید که اشخاص مختلف از خبر انتظارات مختلفی دارند.

برخی از انواع خبرهای گوناگون

زنده ماندن

مصیبت و اضطرار

خشونت

درگیری و جنگ

جرم و قانون شکنی

بهداشت و سلامتی

امرار معاش

کاریابی و استخدام

بازرگانی و صنایع

مسکن

خدمات عمومی (مثل آب و برق)

مواد غذایی

پرهيز از مشکلات

سفر

هواشناسی

دولت

قوانین

مسائل مربوط به مصرف کننده

رشد و پيشرفت

آموزش و پرورش

علائق بشری

ورزش

مسائل احساسی

محیط زیست

هنر و فرهنگ

سرگرمی

منابع خبر

خبرنگاری که به کسب بهترین خبرها شهرت پيدا می کند، بطور قطع در کار خود پیشرفت خواهد کرد. دراین درس توضيح داده میشود که خبر از کجا به دست می آید و چه باید کرد تا صحت خبر تضمین شود.

منبع زیگزاگ