English - پښتو

افزايش موارد خشونت برعليه خبرنگاران و فعاليت های غير حرفه ای رسانه ای در افغانستان

 

كابل، 30 دلو 1390

بعد از گذشت ده سال از حضور جامعه بین الملی در افغانستان؛ رویداد های مرگبار و خشونت ها برعلیه خبرنگاران و فعالان رسانه ای تقریبا در همان اندازه سال های پس از سقوط رژیم طالبان قرار دارد و فعالیت حرفه ای رسانه ای در كشور با چالش های جدی مواجه است.

شمار رسانه های گروهی با گذشت هر سال به طور قابل ملاحظه ای افزایش یافته است كه بیشتر آنان بصورت مستقیم و غیر مستقیم كمك های خارجی وابسته هستند. سید مخدوم رهین، وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان می گوید كه ممكن است با خروج نیروهای خارجی تا زمستان 1393 خورشيدی( 2014 ميلادی)، شماری زیادی از این رسانه ها كه به كمك های خارجی وابسته هستند از فعالیت باز بمانند. *  تعداد رسانه ها

آزادی رسانه ها از دستآوردهای مهم ده سال اخیر  نظام كنونی افغانستان شمرده می شود كه  با حضور پر رنگ جامعه بین المللی به میان امده است و اكنون كه خروج تدریجی نیروهای خارجی شتاب گرفته و گفتگوهای صلح با طالبان كه از ریشه با آزادی بیان و فعالیت رسانه ای  بی باور هستند در حال انجام است جایگاه لرزان رسانه های آزاد در كجای این منحنی قرار دارد و سر انجام آن به كجا خواهد انجامید؟

بر پایه اطلاعات مركز خبرنگاران افغانستان، تنها در سال جاری خورشيدی( برابر با سال 2011 میلادی)، چهار خبرنگار و همكار رسانه ای در ولایات ارزگان، كابل، هرات و لغمان كشته شدند.

براساس این آمار یك تن ازاین خبرنگاران توسط یك سرباز آیساف درشهر  ترینكوت مركز ارزگان كشته شد و دو تن براثر انفجار ماین و در شهر های هرات، مهترلام و یك تن نیز بر اثر اصابت راكت طالبان در شهر كابل جان خود را از دست داد.

با كشته شدن این تعداد خبرنگاران، شمار جان باخته جامعه رسانه ای بعد از سقوط رژیم طالبان در ميانه سال 1380 خورشيدی( 2001 ميلادی)،  به 31 تن تن رسید كه 17 تن از آنان از شهروندان افغانستان هستند. * جزئيات بیشتر در مورد قربانیان

افزون بر این رویداد های مرگبار، موارد متعددی از خشونت فیزیكی به ویژه لت و كوب خبرنگاران در ولایات مختلف به ثبت رسیده است كه بر پایه اطلاعات دیدبان رسانه های افغانستان طی  سال 2011 ميلادی( برابر با 1390 خورشيدی)، خشونت بر علیه خبرنگاران در مقایسه با یك سال قبل از آن 38 درصد افزایش یافته است. *جزئيات بيشتر در اين زمينه

افزایش خود سانسوری به دلیل فشار و تهدید اشخاص صاحب نفوذ در دولت و عناصر قانون گریز

پوشش رسانه ای موارد فساد گسترده مالی و اداری و نقض حقوق بشردر افغانستان به دلیل حضور شماری زیادی از متهمان به فساد مالی و اداری و ناقضان حقوق بشر در پست های كلیدی و مهم دولت، به صورت محدود صورت گرفته و در موارد زیادی خبرنگاران به دلیل فشار و ترس عناصر دخیل دراین نوع قضایا نتوانسته اند آن را بازتاب دهند و یا از دسترسی به اطلاعات محروم مانده اند.

خودداری منابع رسمی دولتی از بیان حقایق در مورد كابل بانك و نقش بعضی از مقامات ارشد دولتی و وابستگان آنها در اختلاس و ورشكستگی این بانك و غصب زمین های دولتی از جمله مواردی است كه مانع از روشن شدن حقایق و اطلاع رسانی به مردم شده است.

خبرنگاران در ولایات شمال كشور نیز از فساد اداری و غصب زمین های دولتی به عنوان موارد عمده ای نام می برند كه بازتاب ان به ساده گی ممكن نیست و هر از گاهی كه یك خبرنگار در راستای پوشش خبری آن اقدام كرده دچار مشكل شده است.

بر پایه اطلاعات خانه خبرنگاران مستقر در مزار شریف، در یكی از آخرین موارد یك خبرنگار نشریه" قرش" به دلیل نوشتن مطلبی در مورد" فروش پاسپورت" از سوی پلیس در ولایت فاریاب، مورد تهدید قرار گرفته است.

در جنوب كشور كه طی سال گذشته صحنه بیشترین درگیری ها بین جوانب متخاصم و خشونت های خونین بوده است؛ خبرنگاران و همكاران رسانه ای علاوه بر مواجه با چالش های جدی امنیتی، به ندرت توانسته اند در مورد غصب زمین و فساد اداری و رابطه دولت مردان و افراد صاحب نفوذ محلی با قاچاق مواد مخدر گزارش تهیه كنند.

مشكلی مشابه در هرات به عنوان ولایت مركزی و عمده در غرب كشور مشاهده می گردد.

هرات به عنوان یك ولایت مهم اقتصادی و تجارتی كشور طی سالیان گذشته از رونق خوبی برخوردار بوده است و طی این سال ها بیشترین میزان درامد داخلی را در سطح ولایات به خزانه دولت واریز كرده است اما كشمكش های پنهان و گاه آشكار عناصر و جناح های قدرتمند محلی و خارج ازآن برای كسب پست ها و منصب های دولتی یكی از چالش هایی است كه دامن گیر خبرنگاران و رسانه های محلی شده است.

رسانه های محلی هرات كمتر توانسته اند به خاطر فشار، تهدید و خطرات جانی احتمالی از سوی عوامل دخیل در این كشمكش ها، به پوشش این گونه مسائل بپردازند.

فشار و تهدید و هشدار به خبرنگاران و رسانه ها تا آنجا پیشرفته است كه به طور نمونه تلویزیون محلی " آسیا " دراین اواخر مجبور گردید به نشر برنامه " دیدبان" كه در آن" نقش جناح های مختلف سیاسی داخلی" و" ایران" در بازی قدرت در این ولایت به بررسی گرفته می شد پایان دهد.

اطلاع رسانی غیر حرفه ای

شمار رسانه های حزبی، قومی و ایدئولوژیك كه بیشتر در كابل و مزار شریف ایجاد شده طی سالیان اخیر رو به افزایش نهاده است و در موارد متعدد برخلاف معیارهای اخلاق رسانه ای فعالیت می كنند.

بیشتر این  رسانه ها در شرایطی كه افغانستان با بحران های مختلف امنیتی، اقتصادی و فضای پرتنش سیاسی مواجه است، تلاش كرده اند اهداف سیاسی، اقتصادی و ایدئولوژیك گروه  خود و یا حامیان خود را بر افكار عمومی تحمیل كنند و فضای اطلاع رسانی را به شكل گمراه كننده ای در اختیار بگیرند.

نشر گزینشی اطلاعات در مورد بحران توقف تانكرهای مواد سوختی افغانستان از سوی ایران( زمستان سال 1389)كه باعث افزایش بی سابقه قیمت مواد سوختی گردید، حضور نیروهای خارجی و پیمان استراتژیك افغانستان با امریكا از موارد این نوع اطلاع رسانی جانب دارانه وغیر حرفه ای است كه هدف آنها جهت دادن و انحراف افكار عمومی بوده است.

جنجال تلویزیون های " امروز" و " تمدن" بر سر موضوعات مذهبی در نیمه سال 1387 كه بعدا برخی ازجریان های مذهبی و فكری و رسانه ها نیز به این آنان پیوستند نمونه ای آشكار از كاركرد غیر حرفه ای و خارج از معیارهای رسانه ای در افغانستان است.

نبود امنیت شغلی  و بیمه

با وجود افزایش قابل توجه شمار رسانه ها طی سالیان اخیر، هنوز خبرنگاران و دست اندركاران فعالیت رسانه ای از امنیت شغلی برخوردار نیستند.

در موارد متعدد دیده شده كه شماری از رسانه ها به طور خودسرانه و بدور از معیار های اخلاق رسانه ای، خبرنگاران  و سایر كارمندان خود را بخاطر انجام یك كار غیر حرفه ای و خلاف معیارهای ژورنالیزم تحت فشار قرار داد می دهد و صورتی كه خبرنگار و یا كارمند از پذیرش سلیقه ها و دستورالعمل های غیر معیاری مسئولین این نوع رسانه ها خودداری كند از كار اخراج می شوند.

تحت فشار قرار گرفتن و اخراج 7 تن از خبرنگاران و كارمندان با سابقه از تلویزیون آریانا در كابل در ماه دلو 1390، نمونه ای از این نوع اقدامات است.

نبود بیمه، قرارداد های كاری ناعادلانه و مطابق با علاقه رسانه ها كه مطابق با آن خبرنگاران و سایر كارمندان رسانه ای با معاش ناكافی و بدون در نظر گرفتن اضافه كاری استخدام می شود از دیگر  موارد عمده كاركرد و رفتارهای غیر معیاری مالكان و صاحبان رسانه ها است.

نقش دولت و مخالفان مسلح

دولت افغانستان همواره گفته است كه پشتیبان و مدافع از ازادی رسانه ها است و به آن متعهد می باشد اما آن چه كه تا اكنون دیده شده این است كه این تعهد نه به صورت ریشه ای و از جایگاه دولت بلكه به صورت انفرادی بوده است.

در حالی كه حق دسترسی به اطلاعات طبق ماده 50 قانون اساسی افغانستان و ماده 5 قانون رسانه ها، حق طبیعی شهروندان كشور شمرده می شود دولت افغانستان نتوانسته و یا نخواسته است این مواد قانون را اجرا كند.

شماری از مقامات ارشد دولتی در سطح مركز و ولایات از ارایه معلومات در مورد رویداد های مختلف خودداری می كنند.

خبرنگاران و فعالان رسانه ای هنوز هم به بهانه های مختلف از سوی دولت بازداشت، تحت فشار قرار گرفته و مخالفان مسلح نیز خبرنگاران را بخاطر بازتاب رویدادها و موضوعاتی كه برخلاف منافع آنان باشد تهدید كرده و یا تحت فشار قرار می دهند.

در این شرایط كه فعالیت های رسانه یی در افغانستان با چالش ها و مشكلات روز افزون مواجه است موضوع گفتگوهای صلح  با  گروه طالبان كه قانون اساسی افغانستان را  رد می كنند  و هیچ اعتقادی به آزادی های مدنی و رسانه یی ندارند بر نگرانی جامعه رسانه ای و ابهام از آینده رسانه ها ی آزاد در افغانستان افزوده است.