دردسرهای تازه‌ی کاربران هراتیِ فیس‌بوک

دردسرهای تازه‌ی کاربران هراتیِ فیس‌بوک

هرات، ۱۲ حوت ۱۳۹۲

به‌تازِگی مسوولان سارنوالی/دادستانی هرات در نشستی با گزارش‌گران، از برخورد با نام‌های ساخته‌گی‌ای که به دیگران تهمت می‌زنند، سخن گفتند. مسوولان در این ارگان قضایی می‌گویند که با نزدیک شدن انتخابات شمارِ این شناسه‌ها رو به افزایش است و شکایت‌هایی در این زمینه به آنان رسیده است.

چهار نهاد امنیت ملی، پولیس مبارزه با تروریسم، پولیس استخبارات و پولیس جنایی، ارگان‌هایی‌اند که پی‌گیر این باره خوانده شدند.

ماریا بشیر سارنوال/دادستان هرات از این می‌گوید که هر چند قانونی درباره‌ی جرایم انترنتی در افغانستان وجود ندارد؛ ولی برپایه‌ی ماده‌های ۴۳۶، ۴۴۱، ۴۴۲ و ۴۴۳ قانون جزاء، آنان می‌توانند این افراد را به دادگاه بکشانند.

در این ماده‌ها اشاره به این شده که اگر کسی به دیگری تهمت می‌زند، یا دروغ می‌گوید و نمی‌تواند ثابت کند، کم‌تر از پنج سال زندانی می‌شود و با جریمه‌ی نقدی رو-به-رو خواهد شد.

آن‌گونه که خانم بشیر هرات اعلام کرده، از شش ماه به این‌سو دو تن به این اتهام دستگیر شدند که یکی از آن‌ها، به دو سال زندان محکوم شده است.

آغاز چارچوب‌بندی‌های سخت‌گیرانه؟

این‌که قانونی درباره‌ی جرایم انترنتی نیست و نهادهای قضایی برپایه‌ی آن‌چه در قانون جزاء آمده عمل می‌کنند، نگرانی‌هایی را در پی دارد. بسیاری پافشاری به این می‌کنند که این باره کاملن جداست و باید دولت نخست قانونی در این زمینه آماده سازد و سپس به دادگاهی کردن متهمان بپردازد.

برخی هم نگران این هستند که دولت از این باره برای در چارچوب گذاشتن آزادی بیان کار گیرد.

بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی از همین اکنون نگران‌اند و با پیام‌های گوناگونی که در فیس‌بوک می‌گذارند، آشکارا به این تصمیم می‌تازند. برخی از کاربران هم این را قانونی «من درآوردی» خواندند و گفته‌اند که مسوولان زمانی‌که کلافه و سردرگم می‌شوند، دست چنین کارهایی می‌زنند.

نام‌های ساختگی

«به شما بهتر معلوم است که اول من به فیس‌بوک هیچ عقیده ندارم. بخاطری‌که در فیس‌بوک چیزهایی را می‌شنوم که او از منطق بسیار به‌دور است.»

این جوابی بود که سیدفضل‌الله وحیدی والی هرات، در پاسخ به این سوال گفت که  گویا در فیس‌بوک چَو افتاده که شما از این جایگاه کنار خواهید رفت.

فیسبوک در هرات، چند سالی بیش‌تر عمر ندارد؛ ولی کارایی‌اش این روزها بیش‌تر و بیش‌تر شده است. هتا کاربران این شبکه به دامن زدن ناهم‌سویی‌ها میان والی (داوودشاه صبا) و  شاروال/شهردار (سلیم تره‌کی) پیشین هرات، بارها و بارها محکوم شدند. هم‌چنین بسیاری برای گفتن برخی چیزها گاهی ناچار به ساختن نام‌های ساخته‌گی می‌شوند؛ نام‌های ساخته‌گی‌ای که هم‌واره نوشته‌های‌شان، واکنش‌های مقام‌های محلی هرات را در پی داشته است.

شاید بتوان به جرئت گفت که کاربران شبکه‌های اجتماعی به‌ویژه فیس‌بوک در هرات، از فعال‌ترین‌ها در افغانستان هستند. نهادهای گوناگون مدنی هم از همین راه اعتراض‌ها و راه‌پیمایی‌های خود را راه‌اندازی می‌کنند؛ نمونه‌ی بارز آن را همین هفته‌ی گذشته شاهد بودیم که فراخوان تحصن خبرنگاران درباره‌ی توهین برخی داکتران به آنان، نخست در فیس‌بوک پخش شد و سپس این تحصن برپا گردید.

از این دست کارها بارها از سوی کاربران فیس‌بوک در هرات راه‌اندازی شده است.

کارایی فیس‌بوک

به‌باور بسیاری، اکنون دیگر زمان آن رسیده تا شاهد رشد شبکه‌های اجتماعی در کشور باشیم. از سوی دیگر رشد روز افزون این شبکه‌ها نگرانیِ دولتی‌ها را هم در پی داشته است. آنان کنون با احتیاط سخن می‌رانند و کارهایِ خود را می‌کوشند تا پنهان کنند؛ چون‌که هر دَم شاید یکی آنان را ببیند و بحثی تازه در فیس‌بوک برپا شود.

فیصل کریمی استاد دانشکده‌ی خبرنگاری دانشگاه هرات می‌گوید: همین باره، خود هراس از رسانه‌های اجتماعی را نشان می‌دهد. او پافشاری می‌کند، دولتی‌ها از این هراس دارند که نکند کارکردشان نخست در فیس‌‍بوک و سپس به رسانه‌های اصلی کشیده شود و به دردسر بیفتند.

به‌باور این استاد دانشگاه، در زمان کنونی که رسانه‌ها به موضوع‌های کلی کشور می‌پردازند، تنها این کاربران شبکه‌های اجتماعی‌اند که می‌توانند از این راه دست به افشاگری بزنند.

درست در زمانی‌که کشاکش میان والی و شهردار پیشین هرات بالا گرفت، کس یا کسانی با نام‌های ساخته‌گیِ گوناگونی در فیس‌بوک آغاز به نوشتن چیزهایی ناهم‌سو با والی و شهردار (بیش‌تر شهردار) پیشین کردند. در آن زمان این نام‌های ساخته‌گی و گپ‌هایی که می‌نوشتند، برگ به برگ و دهان به دهان می‌چرخید، تاجایی‌که گفته می‌شد، بررسی کردن پیام‌های این نام‌های ساخته‌گی در دستور کارِ مقام‌ها و مسوولان قرار گرفته بود و به‌گونه‌یی اهمیت نوشته‌های این شناسه‌ها را نشان می‌داد.

در نخست این نام‌های ساخته‌گی تنها به افشاگری‌ها بسنده می‌کردند. برای نمونه چه‌گونه‌گی کارکرد مقام‌ها و مسوولان هرات از سوی این نام‌ها نقد می‌شد و سندهایی هم در این باره پخش می‌کردند؛ ولی هیچ‌گاه آشکار نشد که این سندها آیا راستی بودند یا نه!

گمانه‌زنی‌ها درباره‌ی نام‌های ساخته‌گی بسیار بود؛ برخی به این باور بودند که پشت این نام‌های ساخته‌گیِ فیس‌بوکی، کسانی‌اند که در اداره‌ها و زیر دست مقام‌های بلندپایه کار می‌کنند؛ ولی برخی دیگر هم نقد و کار این نام‌ها را ناچیز می‌دانستند و آن را خالی از ارزش می‌خواندند.

رفته‌رفته در شبکه‌ی اجتماعی فیس‌بوک، نام‌های ساخته‌گیِ بیش‌تر پدید آمد. نام‌هایی که کم‌کم و با نزدیک شدن مبارزه‌های انتخاباتی بی آن‌که آشنا و شناخته‌شده باشند، ساخته شد. گاهی این نام‌های ساخته‌گی درباره‌ی حریم خصوصی نامزدان ریاست جمهوری و شورای ولایتی می‌نوشند که باعث خشم هواداران این نامزدان می‌شد و آن را تهمت و درودغ می‌خواندند.

با روی کار آمدن سیدفضل‌الله وحیدی به‌نام والی هرات، کارکرد، گونه‌ی سخنرانی، رفتار و حتا لباس پوشیدن‌اش از سوی کاربران هراتیِ فیس‌بوک به طنز دگر شده بود. باید گفت که نام‌های ساخته‌گی هم بیش‌از پیش به‌کار خود شتاب دادند و علیه آقای وحیدی در فیس‌بوک می‌نوشتند.

این را می‌توان سرآغاز رویارویی آقای وحیدی با کاربران فیس‌بوک نامید. والی هرات هم‌چنین بارها در سخن‌رانی‌های خود به کاربران ساخته‌گی (گاهی از نام‌های بانوان کار می‌گیرند) تاخته است، تا آن‌جایی‌که آنان را «بزدل» خطاب کرد و از آن‌ها خواست «پشت نام‌های زنانه پُت نشوند» و اگر گپی دارند «رو-در-رو» با خود او در میان گذارند.

نوشته آصف جاهد-افغانستان مونیتور